Paraguay In onze vorige nieuwsbrief schreven we dat we Bolivia gingen verlaten. We gaan Paraguay in en nemen definitief afscheid van de bergen. Nog niet van de droogte, want de Gran Chaco in Paraguay is beroemd, dan wel berucht, voor zijn mensonvriendelijke hitte en gebrek aan water. Gelukkig zijn wij er aan het eind van de (zuidelijke) winter.   Je ziet rood-wit-blauw bij de grenspost. De Paraguayaanse vlag lijkt heel erg op die van ons. Het rood staat voor het patriottisme, de heldenmoed, gelijkheid en gerechtigheid. Het wit staat voor puurheid, de unie en de vrede. Het blauw staat voor de rust, liefde, kennis en vrijheid. Paraguay is ongeveer 10 keer zo groot als Nederland en heeft 7 miljoen inwoners. Veel kijk- en leesplezier!   De grote verliezen Sinds de onafhankelijkheid in 1811 heeft Paraguay grote stukken land aan Argentinië (oranje op de kaart) en Brazilië (donkergroen) verloren. In de Chaco-oorlog met Bolivia (zie vorige nieuwsbrief) won Paraguay een deel van de Chaco Boreal.   Gran Chaco Wij gaan het voormalige oorlogsgebied in, waar van 1932 tot 1935 veel (kind)soldaten de dood vonden door uitdroging. We zitten er in het regenseizoen, zo blijkt al snel. Dan worden deze paden spekglad en glij je alle kanten uit. Gelukkig geen ravijnen aan de zijkant. Dit is het dunbevolktste gebied van Paraguay met gemiddeld een halve inwoner per vierkante kilometer. We komen dan ook in een week tijd nauwelijks mensen tegen. Wel heel veel dieren.   Eend Deze eend heet ringtaling. Hier in Paraguay is het een wild exemplaar. In Nederland wordt ie wel als siereend gehouden.  De eend zwemt hier in eendenkroos. Eendenkroos bevat veel eiwitten: straks eten wij het misschien wel als duurzame vleesvervanger.   Stinkdier De modder op zijn kop is van het gat in de grond waar ie net uitkomt. Eerst zagen we alleen een witte pluim en vroegen we ons af wat dat was. Zijn staart dus. We hebben geluk gehad. Hij kan tot 5 meter ver spuiten met zijn stinkklieren en richt op de ogen. De zwavelverbinding ben je vervolgens niet zomaar kwijt. Zoals je wellicht al wist heb je na zo’n aanval 1 liter waterstofperoxide (3%) nodig, ¼ kopje baksoda en 1 tot 2 theelepels vloeibaar afwasmiddel om weer geurig te worden.   Armadillo Dit gordeldier heet armadillo in het Spaans en betekent letterlijk “kleine gepantserde”. Het schild van een gordeldier bestaat uit beenplaten bedekt met een laagje hoorn (net als onze vingernagels). Dit pantser beschermt tegen doornen, struikgewas en roofdieren.   Wegbuizerd Vogelboek: deze buizerd zit vaak langs de weg. En vaak zit ie op elektriciteitsdraden. Klopt!   Reuzenbosral Normaal is een ral een schuw beest. Deze reuzenbosral is echter een brutaal beest. En net als bij mensen geldt: een brutaal individu heeft de halve wereld. Het is dan ook geen bedreigde soort.   Lekker hapje Deze roodkopgier is dol op het kluiven van botjes. De grote vraag hier is: hoe is deze savannevos aan zijn einde gekomen?   Swarovski De vogel is een jabiroe, in het Nederlands ook wel de reuzenooievaar genoemd. De kijker is de Swarovski vogeltelescoop van Roelien. Met het blote oog was ie niet te zien.   Nikon Met geduld en onze BraVo als schuilhut komt de jabiroe dichterbij. Nu binnen schootsafstand van de Nikon met 600mm telelens. Het gevaarte – de vogel, niet de telelens – is 140 cm hoog. Zingen of fluiten doet ie niet, wel klepperen met de snavel.   Vlinders Om precies te zijn is dit de wolkenloze zwavelvlinder. De rupsen van deze vlinder hebben een unieke eigenschap: hun kleur past zich aan aan de kleur van de waardplant. Rupsen die voornamelijk groene bladeren eten, worden heldergroen met blauw-gele zijstrepen. Rupsen die de gele bloemblaadjes eten, veranderen in een felgele kleur. @Max: klopt dit?   Guirakoekoek De punker onder de vogels. En dus ook sociaal. Leeft in vaste groepen van 6 tot 18 exemplaren. Ze doen alles samen. Denk dan natuurlijk aan het communenest: meerdere vrouwtjes leggen hun eieren in één groot, gezamenlijk nest. Zo’n nest kan wel meer dan 20 eieren hebben. De hele groep helpt mee met het uitbroeden en het voeren van de hongerige jongen. Tip voor mensen?   Rio Na ruim een week op de Gran Chaco, komen we aan bij de Rio Paraguay. We zitten vlak bij de grens met Brazilië en een marine-officier op motor komt even kijken wat wij hier doen. We mogen hier wachten totdat er de volgende dag een bootje komt om ons naar de overkant te brengen.    Prijs van 6 En dit is de ferry. Normaal gaan er 6 pick-ups op, maar nu zijn wij alleen. We mogen wel voor 6 betalen. We varen met de stroom mee en staan in 20 minuten aan de overkant. We zijn nog steeds in Paraguay en kunnen in het dorpje Tres Cerros (Drie Bergen) eindelijk weer eens boodschappen doen.   Strandtoerisme Nu we dan toch het droge gebied uit zijn, zoeken we een zijriviertje op van de Rio Paraguay. Stoeltjes in de schaduw, een verfrissende duik en mooie wolkenluchten. En stilte. En duisternis. Mooier kan toch niet?   Concepción Dit is onze eerste grote stad in Paraguay. Gesticht in 1773 als militaire post en met 85.000 inwoners ongeveer net zo groot als Gouda. En als je het echt wil weten: de volledige naam is Villa Real de la Concepción (vernoemd naar de Onbevlekte Ontvangenis).   Miguel Antonio Ibáñez We worden zo’n beetje door Miguel het Museo Municipal del Cuartel de la Villa Real ingetrokken. Het zit in in een oude militaire kazerne en draait volledig op de inzet van de lokale gemeenschap. Het is vooral gericht op de Oorlog van de Drievoudige Alliantie (de strijd tegen Argentinië, Brazilië en Uruguay) en de Chaco-oorlog. Nu is het museum veilig te bezoeken, maar in juli 2025 bleek dat er 27 stuks actieve munitie in de vitrines lagen. Het museum is toen ontruimd en de explosieven zijn onschadelijk gemaakt.   Asunción We komen zo gaandeweg in de “Randstad” van Paraguay. Meer mensen, meer wegen. De hoofdstad Asunción telt met de omliggende plaatsen meer dan 2 miljoen inwoners. Vlak bij het centrum vinden wij een mooi plekje aan de Rio Paraguay. Prachtige zonsondergang en zicht op de skyline.   Victor Onze free tour start in het museum Manzana de la Riviera. In een bijzondere mix van Engels en Spaans geeft Victor duiding aan de geschiedenis van Paraguay. Hij relativeert soms de dictatuur. Stroessner – straks meer over hem – verbouwde de hoofdstad van een chaotische koloniale nederzetting naar de strakker ingedeelde stad van nu. En de mensen wisten waar ze aan toe waren. Mensen zoeken zekerheid. Verhalen die we wel vaker gehoord hebben: terug verlangen naar Stalin of Pinochet.   Alfredo Stroessner Martelingen waren onder Stroessner aan de orde van de dag. Hij was een Paraguayaans generaal en politicus die van 1954 tot 1989 als president van Paraguay er een feitelijke dictatuur vestigde. Aan zijn bewind kwam een einde door de steeds hogere kosten voor levensonderhoud, toenemende corruptie en afnemende steun van de ondertussen democratische buren Argentinë en Brazilië. Rebelse legerofficieren namen toen de macht over en er kwamen vrije verkiezingen.   Monument van Stroessner Dictator Stroessner liet in 1982 een 5 meter hoog standbeeld van zichzelf plaatsen. Na de val van Stroessner in 1989 werd het beeld jarenlang opgeslagen. In 1995 werd het geplet tussen 2 betonblokken.  Het is geen traditioneel eerbetoon meer, maar een anti-monument. Het staat naast het presidentiële paleis als permanent monument voor de slachtoffers van zijn regime en als waarschuwing tegen autoritarisme.   Taiwan Wat China kan, kan Taiwan ook. Taiwan wordt erkend door 12 landen, vooral door kleine eilandstaten in het Caribische gebied, in Oceanië en een paar kleine landen in Latijns-Amerika. Paraguay is het grootste land daarbij. Als beloning ddaarvoor is op kosten van Taiwan het parlementsgebouw verrezen.    Demonstratie Vlakbij het Parlementsgebouw is een demonstratie. Iets met gezondheidszorg. Het gaat er net zo gemoedelijk aan toe als bij een Nederlandse Klimaatmars (was jij er ook?).   Constitución Stroessner had in 1967 een autoritaire grondwet ingevoerd. Een nieuwe kwam in 1992. Paraguay is volgens die grondwet een democratische, pluriforme en representatieve rechtsstaat. Een president mag slechts één termijn van vijf jaar dienen. Verder is er grote nadruk op de bescherming van de menselijke waardigheid, fundamentele vrijheden en de rechten van inheemse bevolkingsgroepen.    Panteón Het Panteón is een kleinschalige replica van het Hôtel des Invalides in Parijs. Hier liggen diverse nationale helden. Maar de meeste indruk op ons maakt de urn voor 3000 kinderen. Aan het einde van de Chaco-oorlog waren er zoveel soldaten gesneuveld dat er geen mannen meer over waren om te vechten. Toen werden er 6000 kinderen van tussen de 9 en 15 jaar oud naar het front gestuurd. Die moesten vechten tegen 20.000 goed getrainde Braziliaanse en Argentijnse soldaten.Een bloedbad volgde op die 16e augustus 1869.   Salto Cristal Even omschakelen. Een rivier is al bijzonder in dit droge landschap. Een waterval is een soort wereldwonder. Salto Cristal – de Kristallen Waterval – is dan ook een toeristische trekpleister. Behalve nu in het regenseizoen. Niet dat we regen gehad hebben, maar we waren er wel de enige wandelaars.   Ondoordringbaar Na een paar uur wandelen over soms wat glibberige paden bereiken we de waterval. Deze is 45 meter hoog en komt heel mooi over trappen naar beneden. We proberen boven aan de waterval te komen om via een andere route terug te gaan naar de BraVo. Maar de paden daarheen zijn helemaal dichtgegroeid en ontoegankelijk. We spreken een Doña die hier woont. Zonder machete is het niet te doen zegt ze. Dus dezelfde weg terug.   Eucalyptus Op de terugweg komen we langs kleine aangeplante eucalyptusbossen. Saai en vrijwel zonder leven.   Metselaars We hebben er al 23km op zitten, als er een auto aankomt. Het zijn metselaars die op deze vrijdag na een week metselen weer naar huis gaan. We mogen meerijden. Scheelt mooi de laatste 6km wandelen.   Terug bij de BraVo sapje, biertje, douche, vis met salade, wit wijntje en moe en voldaan naar bed. Onze laatste nacht in Paraguay.   Argentinië Probleemloos steken we de grens van Paraguay naar Argentinië over. Wat zal het zijn? De 10e of 12e keer dat we dit land binnenrijden? Over ongeveer 2 weken moeten we de BraVo inleveren in de haven van Montevideo. De afgelopen dagen zijn we druk bezig geweest met het papierwerk. Sommige documenten lukken nog niet, zoals de tijdelijke invoer in Uruguay of betaalbewijzen van de road tax in Uruguay. Gelukkig kan dat later ook nog.   Yerba Mate We bezoeken een Mate- en theeplantage. Het is meer dan alleen maar blaadjes plukken. Er is verschil in sterkte tussen de winter- en zomeroogst. Vervolgens speelt een rol hoe de droging verloopt. De blaadjes oxideren dan meer of minder. En vervolgens kunnen er nog additieven toegevoegd worden. Denk aan kruiden, appel of honing.   Plantage Met 3 auto’s rijden we achter de gids aan. We hebben een engelstalige audio-uitleg meegekregen. We komen langs de nurseries waar de plantjes gekweekt worden. Zowel natuurlijke stekjes als klonen worden gebruikt. Voor de werknemers liggen er kano’s bij het kunstmatige meertje. Ook zijn er huizen gebouwd voor de arbeiders. Er werken zo’n 1700 mensen hier. We zien de droogsilo’s, de werkplaats voor de machines en capibari’s. Voor het drogen wordt biomassa gebruikt die ook van de eigen plantages komt.   Saō Tiago Bij de grens naar Brazilië is er wat gedoe. Ergens in maart bij de grens met Frans Guyana is er iets misgegaan in “het systeem”. De BraVo staat niet als uitgevoerd geregistreerd. De chef wordt er bijgehaald. En de chef van de chef. Er wordt gebeld met het ministerie. Na een paar uur is iedereen gelukkig. Wij hebben de gewenste stempels en de grensbeambten hebben het probleem bij het ministerie achtergelaten. We zijn dus in Portugeestalig Brazilië. Afwisselend waren de dorpjes hier in Spaanse of Portugese handen. Hier in Saō Tiago zijn ze maar gestopt met het steeds aanpassen van de naam.   Camila In Santiago bezoeken we het oude station. Wij willen met google translate de bordjes vertalen maar steeds worden we “gestoord” door 3 mensen die ons proberen te helpen., waarvan er 1 jong meisje Engels spreekt. Camila is erg zenuwachtig, want ze doet dit voor de eerste keer. De andere dames moeten haar eerst meer vertellen over het museum, waarna zij kan vertalen. We zien hoe in 1936 het station van Saō Tiago geopend werd. In 2002 vertrokken de laatste passagiers. Nog tot 2012 werden er goederen vervoerd over het spoor en toen is dat ook gestopt. Alles gaat nu over de weg omdat dat veel sneller gaat.    Wandelingen We maken nog een paar mooie wandelingen in deze zuidelijke uithoek van Brazilië. De koeien wandelen nieuwsgierig met ons mee.   Noodweer We zitten in het regenseizoen, dus zo nu en dan een buitje waren we wel gewend. Maar zo’n hevig onweer dat wel een half uur doorging, hadden we nog niet gehad.  Wel prachtig fotoweer.   Gaucho We zijn aangekomen in Uruguay en willen beginnen aan onze allerlaatste Zuid-Amerikaanse wandeling. De gaucho op de foto is een milieu-activist die ons er eerst op komt wijzen dat de omringende eucalyptusbossen het ecosysteem verwoest hebben. Eens in de 5 jaar worden de bomen gerooid om papierpulp van te maken voor China.    Kniediep De wandeling zelf is toch ook wel weer leuk. Soms staan er naaldbomen, wellicht van een vorige plantageronde. Er zijn 2 soorten paden: die op de bergkam. Die zijn droog en makkelijk te lopen. En die in het dal. Die zijn nat. Eén keer is ie wel erg breed. Uiteindelijk komen we alleen aan de overkant door kniediep door het water te gaan. Ook prima. Het enige dier dat we spotten is het 28 stippelige lieveheersbeestje. De gaucho heeft gelijk.   Verscheping Het eind komt echt in zicht. Vlak bij Montevideo mogen we bij Martin staan. Hij heeft een enorme vloot aan autobussen die bij Netflix-opnames gebruikt worden voor de grimage, slaapplek, montageruimte, enzovoort. Hij vindt het leuk dat we bij hem onze BraVo voorbereiden voor de verscheping. Hij helpt ons met een bandenwissel, schoonmaken van de auto en nog veel meer.    Haven Montevideo Op het moment dat jullie deze nieuwsbrief ontvangen zijn wij weer in Nederland. De BraVo is nog op de Atlantische Oceaan. Met de logica van het hoofd, maar met pijn in het hart, hebben we de BraVo te koop gezet. Nieuwe reisplannen zijn al weer aan het rijpen. Deze winter – als we tenminste een geschikt voertuig (nog) hebben – naar Lapland. En dan richting Turkije, Georgië en Armenië. En nog wat later misschien verschepen naar Namibië. Blijf ons dus volgen! Reacties welkom!

San Pedro We hebben geluk! Bij aankomst in San Pedro de Atacama is het festival ter ere van Sint Pieter (San Pedro dus) in volle gang. Het is een feest van geloof en vreugde. En zo te zien vooral de vreugde. In de kerk lijkt het wel carnaval. Mensen komen met confetti in het haar weer naar buiten. We zitten in Noord-Chili. Eigenlijk zitten we niet in Noord-Chili, maar in voormalig West-Bolivia. Bolivia is sinds zijn onafhankelijkheid van 1825 ongeveer de helft van zijn grondgebied kwijtgeraakt. In deze nieuwsbrief proberen we jullie mee te nemen in die geschiedenis.   Viento Blanco Noodgedwongen brengen we ruim een week door in en rond San Pedro. We wachten namelijk totdat de weg naar de Paso de Jama naar Argentinië weer open gaat. Hoogste passage is op 4831m. De witte wind – Viento Blanco – zorgt op de hoogste 40 km voor opwaaiende sneeuw bij stormkracht.   Het extra verblijf is zeker geen straf. Woestijn en bergen zorgen voor een bizar maanlandschap.   Valle de la Luna Heel toepasselijk is er hier een Maanvallei. Daar gaan we wandelen over ongebaande paden. Beter gezegd: er zijn geen paden. We volgen droge rivierbeddingen. En ook hier staat een stevige wind. We hebben ons goed ingepakt, maar toch zit overal zand.   Onaards mooi Hoewel we tot nu toe nog niet op een andere planeet zijn geweest, hebben we het gevoel dat we door een onaards mooi landschap wandelen. Het witte is geen sneeuw, maar minerale afzettingen. En omdat we niet meer op de Aarde zijn, zijn er ook geen markeringen. We moeten zelf onze weg zoeken. Lukt vrij goed. Wel doen we 6 uur over 10km. Een onaards record.   Fietsen De dag erna maken we een fietstocht door de Valle de la Luna. We starten bij een ongebruikte ingang. Na een discussie met een parkwachter mogen we erin, mits we bij de echte ingang entree betalen. Als onderpand moeten we een paspoort inleveren. Gelukkig zijn er in dit deel wel paden, dus die ingang halen we wel.   De zachtste steensoorten zijn geërodeerd tot zandduinen. Ook weer prachtig om te zien. En omdat hier verder niemand komt, is het zand niet aangetast door sandboarders, buggy-rijders en andere “sportievelingen“. Links op de foto zie je de wolken hangen boven de Paso de Jama. Daar nog steeds sneeuw en wind.   Regels zijn regels Bij de ingang was er wat verwarring. Na 13 uur mag je op de fiets het park niet meer in. Na onze uitleg dat we de BraVo aan de andere kant van het park hebben staan, was het weer goed.   Bij een paar hoge zandduinen maken we een korte wandeling. Hier zijn wel wat toeristen. En vooral veel parkwachters met nogal stricte gedachten over regels. Tot onze verbazing zien we bij terugkomst van onze wandeling dat de fietsen zijn ingeladen in een pick-up-truck. Zonder veel woorden worden wij in de auto gezet en linea recta naar de BraVo gebracht. En zo zijn we veel te vroeg weer terug… Maar wel met een mooi verhaal. We doen alles voor jullie!   Streepjeslijn We zijn wel toe aan een dagje zonder parkwachters. En in dit uitgestrekte land is dat snel te vinden. We volgen een streepjeslijn op de kaart en hopen dat daar een weg is. Op een paar kleine hindernisjes na, blijkt dat te kloppen. Met een gangetje komen we goed door een strook los zand, de rivierdoorwading (met water!) bleek niet zo diep en om het afstapje van 1 meter hoog konden we omheen rijden. Al met al een prachtige rit. En geen mens gezien of gesproken.   Andeswolken De wolken boven de Andes breiden zich uit en komen steeds meer naar ons. Dat belooft weinig goeds voor het weer opengaan van de Paso de Jama. Bijzonder op de foto is de abrupte vertikale overgang van de zonsondergang. Heeft iemand een verklaring?   Vogeltijd De Atacamawoestijn bevat veel zoutvlaktes en zoutmeren. Vooral die laatsten zijn aantrekkelijk voor vogels. We maken er een vogeldag van. Op de foto een Andeskluut.   Met kuiken Het lijkt erop dat het broedseizoen van de Andeskluut een beetje ingewikkeld is. De juiste combinatie van warmte en regen is nodig. En dat in een tijd van klimaatverandering. Hier gaat het kuiken weer snel naar de ouder om te schuilen onder de vleugels.   Filteren Een flamingo heeft niet voor niets zo’n bijzondere snavelvorm. Daarmee kan deze Andesflamingo in ondiep water makkelijk en efficiënt voedsel verzamelen. Vooral roze kreeftjes om zijn kleur op peil te houden.   Filmpje We hebben een filmpje gemaakt van een trappelende flamingo. Zo haalt ie zijn voedsel op. Klik hier. . Andescaracara Roelien heeft haviksogen en ziet tijdens een wandeling opeens een aasetende vogel. Het is een juveniele (jonge) Andescaracara. Wat ie hier eet is niet duidelijk. Hij rukt en trekt aan iets met haren en vel. Wat het is geweest: we weten het niet, maar we zien geen bloed of vlees.   Oase Water is altijd een levensbehoefte voor mensen en voor de landbouw. Hier in de woestijn lukt dat alleen in een oase. Wij maken er een wandeling, waarbij we zelfs natte voeten halen.   Witte bergen We hadden gehoopt dat na ons bezoek aan de Maanvallei en het vogelspotten de Paso de Jama weer open zou zijn. Niets is minder waar. De bergen worden steeds witter. Een alternatief hebben we niet echt. Zuidelijker is het kouder en nog meer besneeuwd. En noordelijker komen we in het onrustige deel van Bolivia. Dus tijd voor nog een paar uitjes.   Catarpe We gaan de kloof van Catarpe fietsen. Dat is op zich goed te doen. Soms is de helm ook wel handig als we onder overhangende rotsen doormoeten.   Beloning De fietstocht is zeer de moeite waard. Een paar keer maken we een wandelingetje omhoog om van het fraaie uitzicht op de kale rotsen en de spaarse vegetatie te genieten.   Pukara de Quitor We fietsen ook nog even langs bij de Pukara de Quitor. Dat is een pre-Inca site, door de Aymara gebouwd als een fort. Er zijn resten van 160 gebouwen. De Aymara van nu willen hier niet wonen, want dat zou afbreuk doen aan de geschiedenis van hun verre voorouders.   Pas open! De communicatie is verwarrend. Volgens de Argentijnse Rijkswaterstaat is de pas open, volgens de Chileense nog dicht. We wagen het er op. We hebben blikvoer voor een dag of 3. Vers eten kan niet mee, want dat mag de grens niet over.   De pas is open en gek genoeg is er nauwelijks iets te merken van de vele honderden vrachtwagens die ook hebben staan wachten. Die zijn waarschijnlijk al eerder aan de beklimming begonnen. Het waait nog wel flink. We komen sneeuwschuivers tegen, maar de weg is goed berijdbaar.   Onze laatste Andes-pas. We worden er een beetje treurig van. Vanaf nu gaat het alleen nog bergafwaarts, totdat we aan de kust van de Atlantische Oceaan staan.   Mavic 2 (2018 – 2026) Op de voor een drone respectabele leeftijd van 8 jaar heeft onze Mavic 2 Zoom haar laatste vlucht gemaakt. De harde windvlagen op weg naar de Paso de Jama werd haar noodlottig. De automatische noodlanding op een hoogte van 4282 meter vond plaats op de rotsen. Camera, propellors en antenne stuk. Eerder waren al 2 van de 3 accu’s ermee gestopt. Hoge temperaturen en hoge luchtvochtigheid waren daar de oorzaak.   We zochten ook wel steeds de grenzen op. En gingen er over heen. Vliegen bij veel meer wind dan de specificaties toestaan. Boven de 5000 meter waar eigenlijk de draagkracht van de ijle lucht te laag is. We hebben er veel mooie foto’s aan te danken. En hopelijk hebben jullie er ook van genoten.   We hebben dankzij het flight log de drone terug kunnen vinden. Ze komt dus gewoon naar Nederland. En thuis staat er nog een andere drone klaar. En hierbij dan de allerlaatste dronefoto.   Empanada In Zuid-Amerika worden veel empanada’s gegeten. Het is een klein, dichtgevouwen deeghapje in de vorm van een halve maan. Wij hebben ook trek. In Argentinië stoppen we bij een huisje waar empanada’s te koop zouden moeten zijn. Ze worden ter plekke gemaakt. We kiezen voor een kaasvulling, maar lama-vlees had ook gekund. Ware het niet dat het nog een paar dagen moet drogen aan de waslijn.   Plattegrond We krijgen spontaan een rondleiding langs rotstekeningen als we een museumpje bezoeken. Het bijzondere is dat hier behalve de normale afbeeldingen van beesten, zon en maan er ook plattegonden zijn. Onduidelijk is nog of ze van gebouwen zijn of van een hele stad.   Peronista’s We trekken door gebied dat al sinds jaar en dag door Peronista’s wordt bewoond. Aanhangers van de Peron-ideologie dus. Tot de laatste verkiezingen. Tot de schrik van velen won de rechtse Javier Milei hier. Bij ons ook wel bekend als de kettingzaagpresident. Als verklaring horen we dat de (des)informatie via de sociale media tot deze aardverschuiving heeft geleid. Er is pas sinds 5 jaar internet hier.   Bolivia Eindelijk Bolivia! We hebben erg uitgekeken naar dit land. Het heeft relatief de grootste inheemse bevolking van Zuid-Amerika. Weer eens wat anders dan al die afstammelingen van de Spanjaarden en Portugezen. Aan de grens is niets te merken van de uitgeroepen noodtoestand.   Pacific-oorlog En weer gaat het om delfstoffen. Sinds de onafhankelijkheid in 1825 heeft Bolivia veel grondgebied verloren. Zo had Bolivia samen met Peru tot 1884 een groot gebied in het noorden van het huidige Chili. Belangrijk voor Bolivia was de toegang tot de Stille Oceaan. Na de oorlog verloren beide landen (Bolivia en Peru) het mineraalrijke gebied aan de Chilenen. Deze oorlog wordt ook wel de Salpeteroorlog genoemd omdat er tevens gestreden werd om de rechten op het winnen van zout en koper in het kustgebied.   Doña Luly Op de lokale markt scoren we een bordje eten. Ze zijn erg blij dat wij er zijn. Ook de “lokale“ toeristen uit Argentinië en Brazilië blijven weg vanwege de onrust. We krijgen een extra vol bord.   Potosi Potosi is de hooggelegen zilverstad op 4200 meter. Hier haalden de Spanjaarden zoveel mogelijk zilver weg om naar Europa te brengen. Soms werd onderweg de lading gekaapt, bijvoorbeeld door Hollanders. Denk aan de Zilvervloot. Een klein deel van de opbrengst werd in Potosi uitgegeven. Niet aan de inheemse arbeiders en Afrikaanse slaven, maar aan de bouw van kerken en grote koloniale huizen.   De Munt De Spanjaarden bouwden in Potosi De Munt – La Moneda. Met de inzet van slaven was het goedkoper om hier van zilver alvast munten te maken.   Cerro Rico De Spaanse naam betekent Rijke Berg. In het Quecha heet ie Sumaq Urqu: Mooie Berg. Ook nu nog gebeurt hier alles met de hand. In de 3 eeuwen dat de Spanjaarden hier de baas waren, zijn er 8 miljoen doden onder de inheemsen en de slaven gevallen. Ook nu is het werk gevaarlijk. Gemiddeld leeft een mijnwerker 20 jaar korter dan een gewone inwoner van Potosí.   Geluk afdwingen Diep in de mijn zijn er offerplaatsen. Hier geven de mijnwerkers geschenken aan Pachamama, Moeder Aarde, om hun gezondheid te beschermen en om een rijke opbrengst te krijgen. Cocabladeren, 96% alcohol en nicotinestaafjes zijn de belangrijkste offers. Onze gids is zelf tot 2 jaar terug mijnwerker geweest en laat duidelijk merken dat hij het offeren heel belangrijk en waardevol vindt.   Brandstof Bij de tankstations is te merken dat er grote problemen zijn in dit land. Er is een enorm tekort aan diesel en benzine. We spraken een vrachtwagenchauffeur en die vertelde dat ie nu een werkweek van 7 dagen heeft: 4 dagen om te rijden en 3 dagen om in de rij te staan bij tankstations. Opvallend is dat iedereen het gelaten ondergaat.   Wij zijn met volle tanks het land ingegaan en als er niets geks gebeurt, halen we daarmee Paraguay.   Castillo de la Glorieta Dit enorm luxe kasteel is gebouwd door een prins en prinses, uiteraard met opbrengst uit de zilvermijn. Het was hun buitenverblijf en ze waren hier maar 1 á 2 keer per jaar. Ze waren vaak in Europa. Hier haalden ze veel ontwerpen vandaan, zoals bijvoorbeeld de tuin, die moet lijken op de tuin van Versailles.   Sucre De hoofdstad van Bolivia is Sucre, maar de regering en de president zetelen in La Paz. In Sucre krijgen we een privé rondleiding van May. Op de Mercado Central wijst zij ons allerlei fruit en groente en we mogen de chicamoya ook proeven. Een heerlijke vrucht.   May geeft ons een inkijkje in de macht van de vakbonden. Ook zij is onder druk gezet om mee te doen met de wegblokkades. Als je niet meedoet, dan krijg je een hoge boete van de bond. May is niet bezweken onder die druk.   Textiel In Sucre krijgen we uitleg over de betekenis van textiel voor de inheemse volken. Aan de patronen kan je zien met welk volk je te maken hebt. Veel inheemse mensen gaan weer waarde hechten aan hun afkomst en hoeven niet meer zo nodig westerse kleding en gewoonten over te nemen. Hun zelfvertrouwen neemt toe. Ook met dank aan de eerste inheemse president ooit: Evo Morales was dat van 2006 tot 2019. Daarvoor was hij boer en vakbondsleider van de cocatelers.   F6 Wegnummer F6 deed ons vermoeden dat we op een belangrijke doorgaande weg zitten. Blijkt niet te kloppen. De weg is smal en zeer onverhard. Dat is prima, want met langzaam rijden zien we meer van de prachtige omgeving.   Chaco-oorlog De laatste oorlog waar Bolivia mee te maken had was de strijd met Paraguay in de Gran Chaco. Bolivia begon deze oorlog omdat er een vermoeden was dat er in het omstreden gebied aardolie te winnen was. Uiteindelijk bleek er geen olie te zijn. Totaal vielen er tussen 1932 en 1935 100.000 doden. Paraguay kreeg uiteindelijk 75% van de Gran Chaco. Daarover meer in de volgende nieuwsbrief.   Rood-geel-groen We verlaten het land. In Bolivia zie je vaak de kleuren van de vlag gebouwd met autobanden. Rood staat voor het vergoten bloed, geel voor de minerale rijkdom en groen voor de natuurlijke rijkdom.   Hoewel we veel korter in Bolivia zijn geweest dan de bedoeling was, hebben we toch een goed beeld gekregen. Het is een land dat nog lang niet van zijn problemen af is. Paraguay is de volgende bestemming.   Reacties uiteraard weer welkom.

Arequipa Zoals beloofd in de vorige nieuwsbrief beginnen we met het op 2300 meter hoogte gelegen Arequipa, op de hoofdstad Lima na de grootste stad van Peru. Geschat wordt dat er bijna 1 miljoen mensen wonen. Op de foto zie je onze laatste nacht voordat we Arequipa inrijden. Onder de achterbumper ligt de stad, voor de voorbumper loopt Roelien. De volgende dag dalen we de laatste 1000 meter af. Kathedraal Als eerste bezoeken we de kathedraal, omdat je vanaf de torens mooi uitzicht hebt over de stad. Binnen krijgen we een rondleiding en daar worden we gewezen op het fraaie houten snijwerk van de duivel onder aan de preekstoel. De kathedraal is al een paar keer herbouwd na een aardbeving. Bij de laatste van 2001 met een kracht van 8,1 én een tsunami kwam alleen de linkertoren naar beneden en vernielde onderweg het orgel. Er vielen in de stad 100 doden en 70% van de gebouwen had schade. Nu is alles weer gerepareerd en klaar voor de volgende aardbeving. Gemiddeld eens in de 30 jaar is er hier een grote aardbeving.   Santa Catalina Dit grote klooster wordt wel een stad in een stad genoemd. Zo rond 1720 is de bouw begonnen. De nonnen die hier woonden hadden totaal geen contact met de buitenwereld. En ook nauwelijks met elkaar. Praten was niet de bedoeling, vandaar de oproep tot Silencio. Geldt overigens nu ook voor de bezoekers. Misschien denk je dat het worden van non een roeping is, maar hier moest de familie omgerekend naar nu 140.000 euro betalen om een 14-jarige vrouw te laten intreden.   Moorse invloeden We hebben in Arequipa op verschillende plekken invloeden van de Moren gezien. Spaanse architecten hadden dat meegenomen uit Spanje. Er zijn Arabische balkonnetjes, houten galerijen met ingewikkelde houtsnijwerken en houten jaloezieën. Vrouwen uit de hogere klasse konden zo naar buiten kijken zonder zelf gezien te worden, in lijn met oude Moorse tradities. En ook bij kerken zie je de Moorse invloed, zoals op de foto.   El Misti El Misti is 1 van de 3 actieve vulkanen rond Arequipa. Op onze laatste avond in deze fraaie stad wandelen we naar een uitzichtspunt waar onder andere El Misti goed te zien is.   Rode lepelaar We dalen af naar de Stille Oceaan en worden meteen verrast door de Rode Lepelaar.   Visarend En als we omhoogkijken, zien we een visarend zweven.   Reigers En om jullie wat extra vogelkennis te geven, laat Roelien hier 2 reigers zien: de grote zilverreiger en de witbuikreiger.  Let vooral op het verschil in grootte.   Alfa-man Nog steeds zijn we aan de kust. Deze keer komen de zeeleeuwen voor de lens. Die vliegen niet weg, maar zijn soms toch verbazingwekkend snel. Dit mannetje hebben we net nog te pakken voordat ie het water induikt voor een maaltje vis.   Peru Primero Er zijn presidentsverkiezingen in Peru. Hier geen America First, maar Peru Primero. In de tweede ronde gaat het om de rechtse kandidaat Keiko Fujimore en de linkse Roberto Sanchez. Ondertussen is bekend dat Fujimore met 50,1% van de stemmen gewonnen heeft. Of ze met deze nipte meerderheid iets kan bereiken is nog maar de vraag. Ze is de 9e president in 10 jaar…   Vastlopertje Een 4-wheeldrive Toyota Hilux heeft zich in een totaal verlaten stranddorpje vastgereden op het strand. Wij hebben de nacht op het strand doorgebracht en zijn de enigen die kunnen helpen. We trekken het jonge stel weer op vaste grond. Zij zijn dolblij. En wij ook, want omgekeerd krijgen wij veel vaker hulp met van alles en nog wat. Kunnen we eindelijk een keer wat terug doen.   Omhoog We verlaten Peru en de kust en gaan in Chili de bergen weer in. Al snel zitten we tussen de kale rotsen van de woestijn en zien we op de achtergrond de besneeuwde vulkanen.   Toch wat groen We maken een wandeling in het kale landschap. En dan blijkt dat er toch van alles groeit. Vooral rond en in de rivierbedding, hoewel die nu volkomen droog is.   Min 15 We zitten ondertussen weer boven de 4000 meter en ’s nachts daalt de temperatuur tot 15 graden onder nul. Voor ons nog geen reden om ’s nachts te stoken. Wel zorgen we ervoor dat de krachtige ochtendzon goed in de BraVo kan schijnen bij zonsopkomst. De vicuñas moeten nu ook hun eten bij elkaar scharrelen naast de bevroren rivier.   Uit het raam Wat worden wij toch verwend! Dit is het uitzicht uit de BraVo op alweer een perfect overnachtingsplekje. De drone kon gewoon in zijn tas blijven (ook wel even goed, want die krijgt steeds meer kuren…).   Spiegeltje… Toch de volgende ochtend de drone maar even de lucht ingestuurd. We hadden een statief nodig om precies de goede spiegeling te krijgen. In dit geval is het statief ingesteld op 48 meter hoog.   Salar de Surire Zoals jullie op de lagere school hadden kunnen leren is Salar de Surire behoorlijk zout. Wel geschikt voor de Andes flamingo en de James, maar niet voor de Chileense. Die laatste zie je dan ook niet op deze foto.   Thermale bron We staan hier bij een thermale bron. Als je wilt kan je erin baden, maar er hangt wel een advies bij dat vanwege het radio-actieve radon, de zware metalen, het arseen en de chloorverbindingen een verblijf in het water maximaal 15 minuten mag duren. En daarna zsm een douche nemen. Met de hand voelen we dat het een ideale temperatuur is. Toch zien we af van een onderdompeling. We willen niet dat het onze terminale bron wordt.   Ruim 5000 We denken steeds dat we het hoogste punt wel gehad hebben. Maar ineens staan we boven de 5000 meter. Dat is geen bewuste keuze, maar gewoon de weg. Overigens viel het hier met het uitzicht reuze tegen, want de bergen om ons heen gaan door tot boven de 6000 meter.   Koper Als je koper zegt, zeg je Chili. Dit land is de grootste exporteur ter wereld en sinds de koperprijzen skyhoog zijn, is het ook economisch van groot belang. En verrassing: China is de grootste afnemer. Op de foto de spoorlijnen die het kopererts afvoerden van een nu uitgeputte mijn. Station Yuma ligt op 4401 meter.   Lange trein We volgen al een paar weken via kleine wegen de grens tussen Chili en Bolivia. Zo nu en dan krijgen we een waarschuwing van de carabinieros dat we op moeten passen voor de smokkelaars. Maar die hebben we niet/nauwelijks gezien (denken we). Wel zien we een lange trein naar Bolivia gaan. Geen flauw idee wat er vervoerd wordt. Vast geen smokkelwaar.   Roelien’s hoed Ook op grote hoogte maken we (korte) wandelingen. Hier naar de top van een vulkaan. De wind zorgt voor een speciaal ensemble tussen hoofd en hoed van Roelien.   200 ton We komen langs de grootste bovengrondse kopermijn ter wereld. Alles is daar groot. De dumper op de foto neemt in één keer 200 ton kopererts mee. Let even op het kleine pick-upje ervoor.   Zonnewende Hier op het zuidelijk halfrond wordt rond 21 juni gevierd dat de dagen weer langer worden. Voor sommige inheemse volken begint dan het nieuwe jaar. In de mix met het katholieke geloof zijn er dan processies, zoals in Chiu-Chiu.   El Tatio We gaan naar het hoogstgelegen geiserveld ter wereld: El Tatio. Een beetje gek is dat wij ongeveer bevriezen (het is 10 graden onder nul), terwijl de geisers kokend water omhoog spuiten. Ondanks bevroren vingers, delen we graag deze foto.   Geduld Met wat geduld bouwt een geiser zijn eigen bouwwerk. Deze op de foto heeft er ongeveer een miljoen jaar over gedaan om 2 meter hoog te worden. En je ziet aan het borrelen dat het opbouwen nog steeds doorgaat.   Waarom? Zover wij als niet-vicuña kunnen beoordelen valt er niets te eten of te drinken in een kokend geiserveld. Toch lopen ze hier rond. Waarom dan?   Cactusvallei Dit is een bijzondere vallei. Er groeien grote cactussen én er stroomt een riviertje met warm water. Dat laatste is voor veel locals een reden om met een biertje in de hand een bad te nemen met het hele gezin. Wij houden het bij een wandeling.   Gezinsuitje En zo doen de locals dat.   Reuzencactus In een vallei verderop zijn de reuzencactussen echt goed te zien. Ze zijn honderden jaren oud.   Naalden Tot slot een close up van de naalden. Graag houden wij wat afstand. Dit is meteen het laatste plaatje in deze nieuwbrief. Hiermee zijn jullie weer op de hoogte. Het laatste nieuws over Bolivia: we gaan er toch heen. Slechts een week en alleen het zuiden. De ergste onrust is voorbij en voor ons is het vooral de makkelijkste manier om naar Paraguay te gaan. Hiermee heb je meteen het kader voor de volgende nieuwsbrief. Zoals het er nu naar uitziet – met heel veel slagen om de arm – zullen we half augustus de BraVo op de boot zetten naar Antwerpen. Een uitdaging is nog om in deze winterperiode voor de laatste keer de Andes over te steken. Op dit moment zijn er al passen gesloten. Extreem weer door klimaatverandering, je weet wel. Reacties, vragen en opmerkingen: altijd welkom!

Dank! Heel veel dank voor de vele felicitaties en opmerkingen over de jarige BraVo. En inderdaad kost het ons steeds meer moeite om de BraVo rijdend te houden. We denken er dan ook aan om haar met pensioen te sturen. Geen wilde reizen meer, maar rustig zo nu en dan naar Lapland, Ierland of Schotland. En dan nemen we voor onze volgende grote reizen wellicht een nieuw jonger ding (vrij naar Remco Campert, 1996). Of mag je zoiets niet meer zeggen? n ieder geval beschrijft deze nieuwsbrief uiteraard nog wel de belevenissen die we dankzij de BraVo weer hebben meegemaakt. We gaan door met het verder verkennen van het Inca-rijk. Zoals je op het kaartje ziet was dat heel groot, en hier in Peru lag het centrum. En wij hebben aardig wat restanten daarvan bezocht.   Rumiqolqa De Inca’s maakten hun rijk groot door andere gebieden behoorlijk vreedzaam onder hun gezag te brengen. Ze bouwden bijvoorbeeld voort op de aanwezige infrastructuur, zoals de toegangspoort naar de stad Pikillaqta van de Wari die je op de foto ziet. De Inca’s breidden de poort uit, hieven er tol en bouwden er een aquaduct op.   Tipón De Inca’s verfijnden het watersysteem steeds verder in dit gebied dat slechts een paar maanden regen per jaar heeft. In Tipón bouwden ze terrassen, waar ze al hun kennis bundelden. Een soort Wageningen-Universiteit, zeg maar. Hier werden onder andere aardappel- en maïssoorten veredeld om ook op andere plaatsen in het rijk te gebruiken. Een bron leverde en levert het hele jaar water.   Mix De huidige bevolking van Peru is een mix van de inheemse volken en de Spanjaarden. Hoewel de Spanjaarden het katholieke geloof introduceerden, is er ook nu nog volop ruimte voor oude rituelen. Op de foto zie je een uitgehouwen poema, voor veel mensen hier ook nu nog een heilig dier. We zien dat in grotten en bij ruïnes van ceremoniële gebouwen offers worden gebracht. Dat kan alles zijn van cocabladeren tot (zwarte) lama’s.   Cusco We blijven een paar dagen in het hooggelegen Cusco. Deze stad was de hoofdstad van het Inca-rijk. De Spanjaarden hebben veel van de mooiste gebouwen zoals tempels gesloopt. Niet zoals de Russen of de Israëli’s nu doen (de puinstrategie), maar met hergebruik van de materialen. De kerken en elitehuizen werden met de stenen van de Inca’s gebouwd. Wel op een slechtere manier, want bij de hier regelmatig optredende aardbevingen blijven de muren van de Inca’s staan en storten de Spaanse gebouwen in.   Cristo Blanco Het is hier geen Rio de Janeiro, maar toch een wit Christusbeeld dat neerkijkt op Cusco.   Saqsaywaman Wat verder buiten Cusco ligt deze voormalige Inca-stad, eigenlijk een citadel. Net te ver om door de Spanjaarden gesloopt te worden. Dus staat er nog veel overeind. We zien hier het bewijs dat de stenen constructies aardbevingsbestendig zijn. Een kleine scheur en wat kleine verschuivingen is alles.   Mummies In het hoge, droge Andesgebergte is het vrij makkelijk om een overledene eeuwenlang te bewaren. Hier werd in Q’enqo op deze tafel in een koele grot het stoffelijk overschot geprepareerd tot mummie. Vervolgens werd de mummie in een holte in een bergwand geplaatst. Helaas zijn er nu maar weinig mummies over, omdat de Spanjaarden de meeste verbrand hebben.   Písac We maken een stevige wandeling van een hele dag door het oude Inca-complex van Písac. Strategisch gebouwd op een bergkam. De stad was in hoge mate zelfvoorzienend met water en voedsel. Het is triest om te zien dat ook deze stad in de 16e eeuw is aangevallen en geplunderd door de Spaanse veroveraar Pizarro. Behalve dat de duizenden mummies in de bergwanden werden verbrand, stalen de Spanjaarden ook kostbare schatten die de overledenen hadden meegekregen voor het hiernamaals.   Tempels Een belangrijk deel van Písac was in gebruik voor ceremoniële activiteiten. Er is een groot tempelcomplex waar alleen de geestelijken en de elite mochten komen. Hier werden met offers goede oogsten afgedwongen. Nu resten de ruïnes nog.   Ollantaytambo De Templo del Sol – de zonnetempel – staat er bijna nog zo bij zoals die gebouwd is. Alleen de gebeeldhouwde figuren op deze stenen zijn er door de Spanjaarden afgebeiteld. Zij waren bang dat deze heidense symbolen een aantrekkingskracht op de oorspronkelijke inwoners zou blijven uitoefenen, waardoor ze geen “goed katholiek” zouden worden. Uiteraard hebben wij niets tegen de huidige Spanjaarden, maar met de blik van nu zijn ze vanaf de 16e eeuw wel tekeer gegaan als een beest in Zuid-Amerika. Net zo goed als we dat hebben benoemd van de Nederlanders uit die tijd.   Werk We hebben aardig wat kilometers moeten maken om alle bovenstaande Inca-parels te bezoeken. De wegen zijn continu in onderhoud. We hebben dan ook aardig wat tijd doorgebracht bij de soms kilometerslange wegversmallingen of zelfs wegafsluitingen van meerdere uren. Er is hier nooit een alternatieve omleidingsroute. Er is gewoon maar één weg. En daar zijn we blij mee.   Curamba Eén van de voorloper-culturen van de Inca’s bouwden tempels in de vorm van een afgeknotte piramide. Het heiligdom heet Ushnu. Het doet ons denken aan Mexico. Bijzonder om dat hier in Peru te zien.   Menu del dia In Peru zijn we rond lunchtijd vaak in een restaurantje te vinden. Een complete maaltijd kost een habbekrats en levert vaak een leuk gesprek op met andere eters of met de eigenaar. Toeristen zijn hier nauwelijks. Het restaurant op de foto is extra bijzonder, omdat we de eerste eters zijn nadat de eigenaar jaren aan het bouwen is geweest. We zijn hier voor het avondeten, vandaar het biertje. De BraVo staat in de achtertuin.   Foto De dame van dit restaurant wilde heel graag op de foto. Dan doen we dat toch.   Ayacucho We dachten vlak bij Ayacucho een korte wandeling door een makkelijke kloof te gaan maken. Het bleek echter een tour voor speleologen te zijn. Uiteindelijk vinden we toch de uitgang en klauteren we weer naar het zonlicht.   Sendero Luminoso Ook in Ayacucho is een herdenkingsmuseum voor de slachtoffers van de 13 jaar lange bloedige strijd tussen Sendero Luminoso (Lichtend Pad, een maoïstische beweging) en het Peruaanse leger. De boerenbevolking zat hier klem. Of ze werden vermoord door Sendero Luminoso als ze hun gedachtengoed niet overnamen, of ze werden vermoord door het leger, omdat ze er van verdacht werden de guerrillabeweging te steunen. Totaal vielen er70.000 doden, de helft door Sendero Luninoso en de andere helft door het leger. Opvallend is dat 50% van de Sendero Luminos-strijders vrouwen waren, die volop meededen aan het behalen van “bloedquota”. Ook nu nog is er een gebied waar de maoïsten het voor het zeggen hebben. Reizigers wordt zeer dringend afgeraden daar heen te gaan. Wij zijn er dan ook weggebleven.   Pas 4746 meter We blijven maar hoog zitten. Deze keer moeten we weer eens een pas van ruim 4700 meter bedwingen. De uitzichten zijn steeds weer anders, maar altijd betoverend mooi.   Bromelia Dit is de Koningin van de Andes. Groeit alleen boven de 3000 meter, doet er 80 tot 100 jaar over om 1 keer in zijn leven te bloeien. Daarna sterft hij. Wij hebben helaas geen bloeiend exemplaar gezien.   Inhalen? Dat wil je toch niet als pelikaan: ingehaald worden door een meeuw? Overigens vliegt deze Peruaanse pelikaan met een snelheid tot 55 km/uur.   Guano-aalscholver We zijn hier op de Islas Ballestas, een eilandengroep waar guano-vogelpoep werd en wordt verzameld. Te gebruiken als mest in de landbouw. Deze aalscholver is één van de drie producenten. De andere 2 zijn de pelikaan en de Humboldt-gent.   Humboldt pinguïn Uiteraard leeft er meer op deze eilanden. Er zitten veel zeeleeuwen, maar ook nog een (hele) kleine kolonie Humboldt pinguïns.   Inca-stern En verder deze inca-sterns met hun prachtige rode snavels.   Krabben Wonderbaarlijk hoe deze krabben zich via de gladde rotsen uit het water trekken.   Kust Waarschijnlijk een beetje illegaal zijn we door een Nationaal Park gereden. De route was niet altijd duidelijk, maar we hebben in ieder geval mooie plaatjes van de afbrokkelende kust.   Laguna Rossado De bijzondere kleur van dit meer komt door zoutminnende algen en bepaalde bacteriën. Alweer een mooie plek in de kustwoestijn om de nacht door te brengen.   Zandduinen We gaan wat meer landinwaarts, maar blijven wel in de woestijn. Hier in Huacachina maken we een duinwandeling.   Maria Reiche (1903-1998) Zij was een van oorsprong Duitse wiskundige en archeologe. Ze heeft ruim 50 jaar onderzoek gedaan naar de betekenis van de Nazca-lijnen en heeft ze nooit volledig kunnen doorgronden. Verwacht van ons dus ook geen sluitende verklaring.   Palpa-lijnen De Palpa-lijnen zijn ouder dan de Nazca-lijnen en zijn vooral op berghellingen gemaakt. Hierdoor kan je ze dus vrij makkelijk zien. Hier zie je dieren en poppetjes (antropomorfe figuren). De figuren op de foto zijn gemaakt door de bovenste donkere rotslaag weg te schrapen. Ze kunnen 2500 jaar oud zijn.   De boom Vanaf een uitkijktoren kan je De boom, de hagedis en de handen zien. Helaas mag je de drone hier niet de lucht insturen. En wij wilden niet met het vliegtuig. Je ziet hier “de boom”, waarbij de wortels aan de bovenkant van de foto zitten. Circa 1500 jaar oud. Betekenis onbekend. Een mysterie dus.   Nazca kalender Onderzoeker Mendoza heeft op basis van de Nazca-lijnen een kalender opgesteld. Cock heeft kolibrie, boogschutter, wijsheid. Roelien aap, schorpioen, dood. Kijk zelf even waar je thuishoort. En welke waarde je er aan toekent.   Walvis in woestijn Soms kloppen zaken niet met je gevoel. Zoals bij dit skelet van een walvis dat gevonden is in de woestijn. Maar als je bedenkt dat de aardplaat hier al miljoenen jaren omhoog gedrukt wordt, dan kan je je wel voorstellen dat de kustlijn toen een stuk lager lag.   Winternevel We zijn weer aan de kust van de Stille Oceaan, de Pacific. Het is hier nu bijna winter en dan hangt er maandenlang een nevel.   Vis Zo nu en dan is er een vissersplaatsje aan de woestijnkust. Honderden bootjes dobberen dan voor de kust. De vis wordt ter plekke verwerkt en afgevoerd met gekoelde vrachtwagens.   Pacific Roelien komt goed aan haar vogeltrekken aan de kust. We staan regelmatig op een verlaten strand en hebben alleen vogels en de donderende branding als buren.   Toro Muerte We gaan ondertussen het binnenland weer in. Dus weer heldere luchten. We komen langs Toro Muerte, de dode stier. Dit is een archeologische site waar de Wari’s -dus voor de Inca’s – enorm veel rotstekeningen hebben gemaakt. We zijn weer eens de enige bezoekers. Op de rotsen ook tekeningen van vogels. Speciaal voor Roelien.   Droge terrassen We gaan weer de hoogte in. Beneden ligt een tussen de bergwanden ingeklemde oase. Waarschijnlijk was er vroeger ook landbouw op de hoger gelegen terrassen, maar die zien er nu droog en ongebruikt uit.   Vulkaan Het landschap verandert. Op de foto 2 kleine vulkanen onder aan de machtige bergen. De Andes zijn ook nu nog volop in beweging doordat de Zuid-Amerikaanse plaat elk jaar 75mm verder schuift over de Nazca-plaat (onder de Stille Oceaan). Er zijn daardoor aardbevingen en uitbarstingen van vulkanen. Gemiddeld groeit de Andes met 80mm per jaar.   Open boek Ook zie je aan de bergwanden de ontstaansgeschiedenis. We reizen door de Cañon de Qolqa. Aardlagen die ooit netjes horizontaal lagen, zijn door het geweld van de op elkaar botsende aardplaten nu heel anders gepositioneerd. Deze kloof wordt wel het Open Boek van de Andes genoemd. Geologen zijn hier dol op.   Cañon Qolqa Het is de diepste kloof ter wereld. Op de meest enge plekken ligt de rivier 2000 meter lager dan waar wij rijden. Ter geruststelling voor Roelien vertelt Cock dat het niet zoveel uitmaakt of je nu 100 of 2000 meter omlaag stort. De “echte” kloof is 70km lang, de Colca-vallei (of Qolqa) is vele honderden kilometers lang. We rijden langzaam en pauzeren regelmatig en doen er dan ook 4 dagen over.   Geen afgrond Heel soms rijden we op rivierniveau. En daar zie je ook goed de bijzondere rotsformaties. Woestijnkloof Je ziet op de beschaduwde linker bergwand net nog onze weg lopen. De rivier beneden zie je niet, maar horen wij wel. Er is nergens begroeiing. Het is hier dan ook woestijn.   Brug Soms moeten we van de ene kant van de kloof naar de andere kant. In Peru staat er vrijwel nooit een maximum draagvermogen bij. Maar ook deze keer kon onze 8 ton er overheen.   Oase Hier een mooi voorbeeld van een kleine oase. Zelfs hier lukt het mensen om een bestaan op te bouwen.   Condor We hebben ze al vaker gezien, maar hier een zeer herkenbare volwassen condor met zijn/haar witte nekring. Het is machtig om de grootste roofvogel ter wereld zo te zien zweven op de uit de kloof opstijgende warme lucht.   Géiser de Pinchollo Het was even hobbelen met de BraVo om bij deze geiser te komen, maar het was de moeite waard. Jullie missen het gesis van het uitspuitende water. Denk dat er zelf even bij.   Hoe verder Tot zover deze nieuwsbrief. De volgende beginnen we in Arequipa, de grootste stad van Peru na de hoofdstad Lima. Zoals jullie misschien al gehoord hebben is er politiek gedoe in Bolivia. Vooral arme mensen zijn slachtoffer van het beleid van de nieuwe president. Al wekenlang worden door de inheemse bevolking wegen geblokkeerd en zojuist heeft president Paz de noodtoestand uitgeroepen en kan het leger ingezet worden om de blokkades te breken. Dat gaat vast op een andere manier dan bij een A12-blokkade van Extinction Rebellion. Voor ons reden om Bolivia niet in te gaan. Hoe spijtig ook. In plaats daarvan doen we nu Noord-Chili. Net als in Bolivia onze bedoeling was, blijven we daar ook wekenlang op grote hoogte in de Andes. In de volgende nieuwsbrief meer daar over. En zoals je weet: reacties welkom!  In ieder geval beschrijft deze nieuwsbrief uiteraard nog wel de belevenissen die we dankzij de BraVo weer hebben meegemaakt. We gaan door met het verder verkennen van het Inca-rijk. Zoals je op het kaartje ziet was dat heel groot, en hier in Peru lag het centrum. En wij hebben aardig wat restanten daarvan bezocht.

Equador De vorige nieuwsbrief was geheel gewijd aan de 3 Guyana’s. Nu zijn we terug in Brazilië. Al snel steken we de evenaar over en zijn dus nu terug op het zuidelijk halfrond. De zon draait nu weer tegen de klok in en staat op zijn hoogst in het noorden. Bij ons is het nu herfst.

Apen-ecoduct We rijden door een gebied waar inheemse volken wonen. Normaal hebben we gewoon contact met de mensen, maar hier is het blijkbaar gewenst dat we er alleen doorheen rijden. Alle zijwegen zijn voorzien van hekken. Voor de koffie stoppen we even langs de weg. Is blijkbaar ook niet de bedoeling; al snel stopt er iemand die ons kortaf bevraagd wat we aan het doen zijn. We mogen de koffie opdrinken en dan weer snel wegwezen. De apen zijn wel welkom. Voor hen zijn er ecoducten gebouwd zoals je op de foto ziet.

Gruta do Raio Na een paar honderd kilometer zijn we uit het inheemse reservaat en kunnen we weer wat bezoeken. We gaan naar de Gruta do Raio. Deze grot is bekend om zijn unieke zandsteenformaties en de lichtinval in de vroege ochtend. Wij zijn precies op tijd.

Jaguar Cock was net een uurtje hardlopen in het regenwoud toen er een Braziliaan langskwam bij Roelien. Hij informeerde Roelien dat hier veel jaguars zitten en dat we een beetje voorzichtig moeten zijn. Het was al donker toen Cock terugkwam. Roelien hield zich ondertussen met praktische vragen bezig, zoals: sleept een jaguar zijn prooi het bos in? Later zochten we het uit. In het algemeen valt een jaguar geen mensen aan en zijn bijtkracht is het grootst van alle katachtigen.

Manaus Eindelijk zijn we dan in Manaus, de hoofdstad van de Amazone. De stad telt nu 2 miljoen inwoners en het verkeer is een ramp. Rijk geworden door de rubberbomen. Daar is ook het Amazonetheater aan te danken.

Repetitie We bekijken het gebouw ook van binnen. Tot ergernis van de gids is er net een repetitie. Hierdoor moet zij haar uitleg steeds onderbreken. Wij vinden het wel mooi.

Regenwoud-moe We hebben ondertussen wel genoeg regenwoud gezien vanuit de BraVo. We worden er zelfs een beetje Amazone-moe van. We besluiten om 1200 km te gaan varen over de rivieren. Dan heb je meer uitzicht dan op de weg. We gaan met een vrachtboot en krijgen een mooi plekje vooraan. De reis zal 4 dagen duren. Zegt men nu…

Stroomopwaarts De regentijd zit er zo’n beetje op en het water staat hoog. Ook is de stroomsnelheid hoog. De kapitein vaart zo dicht mogelijk bij de wal, omdat daar de stroom minder sterk is. We varen 8 of 9 km/uur. De prognose is nu dat we er 5 dagen over gaan doen.

Rust Alle maaltijden krijgen we aan boord. We hoeven zelf niets te bereiden. We zijn met 9 passagiers en heel veel goederen. Behalve tijdens een paar stortbuien, zitten we veel op het voordek. De rustigste plek aan boord, ver van de machinekamer. We genieten er volop van.

Zonsondergang Verder geen tekst nodig, toch?

Drone Het is behoorlijk lastig om een drone weer te laten landen op een bewegend schip. We beginnen er dan ook maar niet aan. Gelukkig maken we een tussenstop en kan de drone even de lucht in. Zoals je ziet produceert het regenwoud netjes zijn eigen wolken en is hier het regenwoud nog volledig intact.

Lading lossen We liggen een paar uur aan de “kade”. Er gaan 3 van de 40 auto’s van boord en veel PVC-buizen, WC-papier en stalen golfplaten worden met de hand aan wal gebracht. Aan menskracht is hier geen gebrek.

Witbuikzwaluw De witbuikzwaluw vliegt vaak rond de boot. Zo af en toe is hij het vliegen zat en vaart een stukje met ons mee. De bolder vlak bij ons is een mooie landingsplaats.

BraVo lossen Bij de tweede tussenstop moest heel veel gelost worden. We liggen daar 18 uur stil. De prognose wordt nu dat we 7 vaardagen hebben. Dat klopt. Bij de eindbestemming is er nog één probleempje: hoe komt de BraVo op de wal? Omdat verder alles gelost is, ligt het schip nu een stuk hoger. De bemanning stelt voor om het de volgende dag te doen. Vinden wij geen goed idee. Uiteindelijk beslist de kapitein dat het deze avond nog moet gebeuren. Er worden zware planken aangevoerd en stapel pallets moeten die ondersteunen. Cock helpt een handje mee om het wat stabieler te krijgen. Het blijft spannend.

De ontknoping Eén van de bemanningsleden stuurde ons later een filmpje van het van boord rijden. Kijk hier maar even.

Laatste stukje In Porto Velho zijn we van boord gegaan. Nu het laatste stukje naar Peru. Dat betekent nog bijna 1000km. Gelukkig wel over asfalt. Onderweg bekijken we nog wat landschapsbijzonderheden, zoals deze cirkel bij zonsopkomst.

Dieseltank Dat asfalt heeft wel heel veel gaten. De meeste kunnen we wel ontwijken. Plotseling horen we een enorm geratel. De linker dieseltank ligt eraf. Vol met 300 liter diesel, maar gelukkig niet lek. Er stopt een Braziliaan om ons te helpen. Toevallig heeft hij 3 zware spanbanden bij zich. Zo krijgen we de tank weer redelijk op zijn plaats en kunnen we verder. Overigens hadden wij 20 jaar lang 2 zware spanbanden bij ons. Omdat we die nooit nodig hadden, hebben we die er in Nederland uitgegooid…

Peru We hebben Brazilië weer verlaten. Van ons visum van 90 dagen hebben we nog 19 dagen over. Die willen we over een paar maanden gebruiken als we in Zuid-Brazilië de Pantanal gaan bezoeken, een uniek en zeer groot moerasgebied. Met heel veel vogels. Nu zijn we in Peru en zoeven over de (nu nog) gatvrije weg. En we zijn blij dat we ons weer beter verstaanbaar kunnen maken met ons Spaans.

Kaalkopooievaar En meteen is er een cadeautje: op een meertje zit een groep kaalkopooievaars.

Tropisch fruit Markten en straatverkopers zijn vaak onze bron van voedsel. Hier kopen we tropisch fruit op de markt. Denk aan maracuya, papaya, passievrucht, avacado en nog veel meer. Heerlijk allemaal. En vergeet dan de onrijpe exemplaren uit de Nederlandse supermarkt.

Nog steeds… …zitten we in het regenwoud. Peru bestaat voor 40% uit jungle. En daar zitten we dus nog even in. De Amazone-moeheid trekt wel langzaam weg.

Eindelijk klimmen We zijn al maanden niet meer boven de 500 meter geweest. Maar nu gaat het meteen fors omhoog.

Abra Pirhuayani In 2 dagen ruim 4000 meter omhoog. Acclimatiseren behoor je langzamer te doen. Maar we hebben weinig keus, zoals wel vaker in de Andes. Het is nu eenmaal een steile bergketen.

Zesduizenders Een pas is altijd het laagste gedeelte in een bergketen. Om ons heen zien we de zesduizenders, met de Ausangate van 6.336 meter als topper. Hierna dalen we voor het slapen af tot onder de 4000 meter.

Gletsjermeer We wandelen vanaf 4500 meter hoogte naar de lager gelegen Laguna Sigrinacocha. Een prachtige omgeving en naar beneden gaat best goed. De wandeling terug kost wat meer moeite, maar het is de inspanning waard.

Haasmuis Bij het gletsjermeer komen we dit beest tegen, lekker zonnend op een rots. Is het een haasmuis, is het een viscacha?

Ausangate Rond de berg Ausangate is een groot beschermd gebied, denk aan een half Nederland. Ook is er aandacht voor toeristische ontwikkeling. Daar hoort dit “dierenpark” bij. Bij toeval komen we hier langs. De toeristische promotie is er blijkbaar nog niet.

Boerenfamilie Ook bij toeval komen we deze boerenfamilie tegen. Zij zitten op 8 lama’s en alpaca’s te passen. We maken een praatje. Er komen nu hier niet veel toeristen, dus ook hun 2 restaurantjes zijn gesloten. We mogen foto’s maken van de familie.

Raqchi Raqchi was gewijd aan de hoofdgod Wiracocha. Voor hem is hier een grote tempel van 92 bij 25,5 meter gebouwd. De hoge binnenmuren van 14 meter staan er nog. Het is het hoogste Incagebouw van Peru. Een plotselinge bui levert 2 fraaie regenbogen.

Opslag De ronde gebouwen werden gebruikt voor opslag van voornamelijk voedsel, maar deden ook dienst als werkplaats. Linksonder zie je de Wiracocha-tempel.

Tempel Het is voor ons moeilijk voor te stellen hoe de Wiracocha-tempel eruitzag. Gelukkig hebben archeologen en historici een beeld kunnen schetsen.

Maatstenen De Inca’s bouwden met veldstenen en mortel de gewone huizen en muren. Als iets belangrijk was voor de goden of de elite, dan werden de stenen heel precies op maat gehouwen en was er ook geen mortel nodig. Deze bouwwijze is zelfs aardbevingsproof.

Chapaq Ñan In het Quechua heet het stelsel van Incawegen (30.000km lang!) Chapaq Ñan. Wij wandelen er een stukje van. Door aan weerszijden muurtjes te bouwen, kon je nooit verdwalen. Om berichten te versturen was er een systeem van hardlopers, die om de 2 km werden afgelost.

Ritueel We komen langs een begraafplaats. We worden uitgenodigd om mee te drinken op de overledene, een mevrouw die 90 jaar is geworden. We krijgen de heilige drank chicha.

Chicha Later ontdekken we hoe de chicha wordt gemaakt van mais. Er wordt een hallucinerende werking aan toegeschreven.

Túpac Amaru In Tinta leren we veel over José Gabriel Túpac Amaru, geboren in 1738. Hij krijgt een grondige opleiding door de Jezuïeten. In 1766 wordt hij benoemd tot hoofdman van de gebieden die hij als Inca-edelman van zijn vader heeft geërfd. De Spanjaarden dwongen hem tot het betalen van steeds hogere steekpenningen. Uiteindelijk liet Túpac Amaru de Spaanse leider executeren. Dit is het begin van de eerste grote opstand tegen de Spanjaarden.

Ongelijke strijd Je ziet de ongelijke strijd tussen stenengooiende Inca’s en de met geweren en kanonnen bewapende Spanjaarden. Uiteindelijk wordt Túpac Amaru verraden door 2 vrienden. Een vreselijke martelgang begint. Ook zijn familieleden en vele andere leiders van de opstand worden gemarteld en gedood.

Vierendelen Túpac Amaru krijgt als straf de dood door vierendelen door 4 paarden. Dat lukt echter niet. En zo werd het onthoofding.

Tinta Zijn hoofd werd door de Spanjaarden naar Tinta gebracht en daar ter afschrikking op een paal getoond aan de bevolking. Een gruwelijk verhaal.

Deformatie De Inca’s geloofden dat in een groter hoofd meer hersenen pasten. Dus werd bij de elite het hoofd gedeformeerd. Gedurende 15 jaar werd bij de kinderen het hoofd ingesnoerd.

3 kerken We bezoeken drie Jezuïeten-kerken. Allen gebouwd met de mooie maatstenen van Inca-tempels.

Sixtijnse Kapel Ook binnen werd ruim gebruik gemaakt van de rijkdom van de Inca’s. Hier wordt zelfs de vergelijking gemaakt met de Sixtijnse Kapel in Rome.

Inca-rijk Het Inca-rijk was enorm groot, van Colombia tot Noord-Chili en –Argentinië. Het werd behoorlijk vreedzaam opgebouwd. De Inca’s zochten liever samenwerking dan oorlog. Door de komst van de Spanjaarden heeft het inca-rijk maar 100 jaar bestaan. Daar gaan we verder in de volgende reisnieuwsbrief. Maar eerst komt er op 3 juni een extra editie. Onthoud die datum! Ondertussen kijken we ook met een schuin oog naar augustus, als we weer terug willen keren naar Europa. Niet geheel onverwacht is het verschepen van de BraVo een stuk duurder geworden. Het zou fijn zijn – ook om heel andere redenen natuurlijk – als de oorlog met Iran snel stopt en de Iraniërs weer vrij zijn. En natuurlijk: reacties welkom via email, Signal of desnoods Whatsapp.

Doorsteek Eerst een opwarmertje. Wij hebben een kort filmpje gemaakt van het eerste stuk van de doorsteek door het Amazonegebied. We zullen ongeveer een maand nodig hebben om van de Atlantische Oceaan naar de Stille Oceaan te gaan. Je gaat daar meer over lezen, maar kijk nu eerst: https://youtu.be/MHpFINRGx0I

Guyane Française We beginnen met het natuurschoon tijdens een wandeling In La Savane-Roche. Een bijzondere plek, omdat er hier in het regenwoud miljoenen jaren oude gesteenten aan het oppervlak liggen. En daar mogen wij gewoon overheen wandelen.

Primair bos De sentier Molokoï gaat door ongerept primair bos. Je ziet dan ook heel veel verschillende soorten bomen. Hier is een gezonde verhouding tussen de kruin (boven), de kruidlaag (midden) en de kruiplaag (bodembedekkend). Op deze manier blijft de dunne grondlaag op zijn plek en kan het woud zijn eigen regen produceren.

Grafurn In de hoofdstad Cayenne bezoeken we een museum dat de verhalen vertelt over de inheemse volken. Als je goed kijkt zie je op de grafurn 2 oren, 2 ogen en een neus. Hiermee werd de herinnering levend gehouden aan de overleden persoon.

3% ontbossing In Frans Guyana is nu 3% ontbost (het groene deel op de kaart). De Fransen beschermen hun provincie goed. In de andere 2 Guyana’s zijn er grote bedreigingen van goudwinning, bauxiet en olie.

Rode Ibis Het is een toevalstreffer. We komen eind van de middag aan bij ons overnachtingsplekje aan de Fleuve Kourou. Mooi rustig en gelukkig wat wind voor afkoeling en tegen de muskieten. En dan blijkt er elke paar minuten een groep rode ibissen terug te komen van hun eetplek. Dat is genieten.

Montagne des Singes Op de Apenberg is wel regen, maar zijn er geen apen. Er is geen uitzicht. Ook zo’n wandeling is een ervaring.

Ariane Ons Europees ruimtecentrum van de ESA bevindt zich in Frans Guyana. We krijgen er een rondleiding. De Arianeraket wordt hier in elkaar gezet en brengt van alles – behalve mensen – de ruimte in. Sinds kort zijn de Russen niet meer welkom. Die lanceerden hier hun satellieten met de Soyouzraketten.

Rotstekeningen De eerste mensen kwamen vanaf 60.000 jaar geleden vanuit Azië via de toen bevroren Beringstraat naar Amerika. Daarna duurde het nog een poos voordat ze in Zuid-Amerika waren.  Er is weinig bekend van de eerste bewoners. En de rotstekeningen die we hier zien, blijken ook pas een paar duizend jaar oud te zijn. Er is nog veel te onderzoeken.

Tortue Verte Zeeschildpadden hebben het moeilijk. Door de stijgende zeespiegel komt er steeds minder strand beschikbaar waar ze hun eieren kunnen leggen. Wij hebben geluk. Precies op de plek waar wij staan – en waar we schildpadden hadden verwacht – komt er begin van de nacht een lokale gids voorbij. Hij wijst ons op een schildpad (de groene zeeschildpad van 250kg) die nu bij hoogwater een plek voor haar eieren aan het zoeken is. De eerste poging mislukt, omdat er een grote tak op haar route ligt. De tweede keer lukt wel. Als eenmaal het eieren leggen begonnen is – 100 stuks! – dan laat ze zich door niets meer afleiden en mogen we dichterbij komen. We zien letterlijk de eieren uit haar lichaam komen. Dat we dit allemaal mogen meemaken, is wel heel bijzonder.

Strafkolonie Napoleon vond het maar niets dat gevangenen in Frankrijk gevangen zaten. Beter was het om dat ver weg te doen. En zo werd er in Saint Laurent du Maroni een strafkolonie (film Papillon) opgezet. De gevangenen moesten hun eigen gebouwen neerzetten en later hebben ze de hele stad gebouwd. Na vrijlating moesten ze nog steeds in Frans Guyana blijven. Omdat ze geen huis en geen inkomsten hadden, kozen sommigen ervoor om weer terug de gevangenis in te gaan. Cock mag even ervaren hoe het ligt op de harde bank en met een slot om je enkel.

Gemeenteraadsverkiezingen Er mag gestemd worden voor het gemeentebestuur. Wij krijgen een rondleiding in het stemlokaal in het gemeentehuis. Ook hier niet digitaal, maar met slechts 4 partijen is het wel makkelijker te organiseren en te tellen dan bij ons. De dag erna is er blijdschap dat de ruk naar (extreem)rechts niet heeft plaatsgevonden.

Bacterie We denken even dat Cock malaria heeft. Maar het is de Acinetobacter Baumanii die de koorts, vermoeidheid en plasproblemen veroorzaakt. Er zijn 3 dagen in het ziekenhuis nodig om hier achter te komen. De eerste dag brengt Cock in een soort vliegtuigstoel door. Anderen moeten daar ook de nacht op doorbrengen.  Cock heeft het geluk dat ie daarna op de gang in een bed mag liggen. Frans Guyana is toch niet helemaal Europa…

Naar Suriname We steken de Maronne / Marowijne over naar Nederlands Guyane. Suriname dus. De veerboot is niet de grootste die we ooit gehad hebben.

Moiwana We komen binnen in Oost-Suriname. Van oudsher het gebied van de Marons, de eerste gevluchte slaven. Nog steeds wonen hier mensen met een sterke wil en die weten hoe te (over)leven in de jungle. Nadat Desi Bouterse de macht greep in 1980, ontstond hier het verzet onder leiding van Ronnie Brunswijk. Het leger van Desi Bouterse deed van alles om Brunswijk te pakken te krijgen. Dat is nooit gelukt. Wel is er op 29 november 1986 een slachting aangericht onder de inwoners van Moiwana. Hier kwamen 38 burgers bij om.

ABOP Politieke partijen zijn hier heel erg aan personen gebonden en soms ook nog aan etnische groepen. Ronnie Brunswijk (bijnaam Bravo…) is ook nu nog de leider van de ABOP, de Algemene Bevrijdings en Ontwikkelings Partij. Hier heeft Ronnie een auto geschonken aan een kerk.

Mariënburg We brengen een bezoek aan de nu verlaten suikerplantage Mariënburg. Na afschaffing van de slavernij werd de suikerproductie op gang gehouden door uitgebuite contractarbeiders. Die kwamen in 1902 in verzet. “Ons” koloniale leger doodde 16 mensen om de opstand neer te slaan.

Frederiksdorp Ooit waren er 600 plantages in Suriname. Voor de slaven een hel, voor de plantagehouders, de Zeeuwen, de Amsterdammers en het Koningshuis zeer lucratief. Frederiksdorp is nu zowel een all-in-resort als een herinneringsplek aan die tijd. Met een bevlogen gids volgen wij de Boni-trail. Boni is de zoon van een door de plantagehouder verkrachte slavin. Al zwanger vluchtte zij het oerwoud in. Boni groeit op in de jungle en wordt een belangrijke strijder tegen de slavernij. Tijdens de trail krijgen we een zeer levendig beeld van de onmenselijke lijfstraffen, zoals de Spaanse bok. Voor de leesbaarheid gebruiken wij hier de term “slaven” in plaats van “tot-slaaf-gemaakten”. Dit is in lijn met wat sommige musea ook doen.

1975 In Fort Nieuw Amsterdam bij Parimaribo zien we de route naar de onafhankelijkheid van Suriname. Joop den Uyl was in Nederland de trekker. In Suriname was niet iedereen blij met dat voorstel. De vrees was dat de balans tussen de verschillende etnische groepen verstoord zou raken.  Maar uiteindelijk stemden alle politieke partijen er mee in. Johan Ferrier was gouverneur van Suriname tot de Surinaamse onafhankelijkheid in 1975. Daarop werd hij de eerste president van de republiek Suriname.

Geelkruinkwak Er zijn in Suriname maar weinig plekken waar je echt bij de Atlantische Oceaan kan komen. Moeras en mangrovebos zitten vaak in de weg. Hier lukt het wel en zien we deze Geelkruinkwak met zijn wilde haren.

Veel apen Wat meer het binnenland in, zien we regelmatig apen. Hier de doodshoofdaap.

Werkbezoek Eén van de redenen om Suriname te bezoeken is om een apotheekreünie te houden. Rita, Judith en Roelien hebben tientallen jaren met elkaar samengewerkt in de Bijlmerapotheek. En nog steeds is er ruim voldoende gespreksstof.

School Judith leidt ons rond door Parimaribo. Daar komen we ook langs haar oude school, waar zij het apotheekwerk heeft geleerd.

Culturu TV Vlak bij het Presidentieel Paleis worden we overvallen door een cameraploeg. Zonder veel voorbereiding gaat de camera meteen lopen en “mogen” we vragen beantwoorden. Later blijkt dat ze niets plakken en knippen. Kijk zelf maar even vanaf 38 minuten.

Brokopondo Suriname had veel bauxiet, de grondstof voor aluminium. In de tweede wereldoorlog waren de Verenigde Staten erg afhankelijk van Surinaams bauxiet om vliegtuigen te kunnen bouwen. Er waren dan ook Amerikaanse militairen in Suriname om die belangen te verdedigen. Later kwam de bauxietwinning in handen van multinationals. Die bouwden de Brokopondo-stuwdam en -centrale. Vrijwel alle elektriciteit werd gebruikt voor de aluminiumproductie. De gewone Surinamer had er weinig profijt van. Wel ging een groot stuk regenwoud verloren.

Van top naar eiland Voormalige heuveltoppen zijn in het stuwmeer nu eilandjes. Daar wonen mensen en/of zijn in gebruik als luxe toeristenresorts. En dat moet wel bevoorraad worden natuurlijk.

Kikker Tijdens een wandeling op de Brownsberg komen we deze kikker tegen. De Brownsberg is een vreemde combinatie van natuurpark, concessiegebied voor bauxiet en illegale goudwinning.

Zo iets We doen een poging om een binnendoorroute te nemen verder het binnenland in. Alles is echter omgewoeld. Er staan geïmproviseerde tenten waar gezinnen in wonen. Bij zo’n tent moeten we keren, omdat verder gaan met de BraVo echt gekkenwerk wordt. We maken een babbeltje met een vrouw in een hangmat. Op de vraag of ze hier hard aan het werk zijn en wellicht iets met goud doen, is het antwoord: “Zo iets”. Waarschijnlijk zijn zij met een al dan niet met corruptie verkregen vergunning bezig met kleinschalige goudwinning, hier afgekort tot KG. Een Chinees bedrijf als ZiJin doet aan GG, grootschalige goudwinning. Dat doen ze met een slogan erbij: “Mining for a better society”. (De Chinese invloed is een aparte nieuwsbrief waard.  Ze betalen de infrastructuur, zijn de baas over grondstoffen, hangen overal camera’s op en vrijwel elke supermarkt is Chinees.)

Bigi Pan Eigenlijk wilden we een paar dagen het binnenland in. Dat lukte niet echt. Een gesloten nationaal park, een veel te dure boottocht en eigenlijk wilden we liever even het regenwoud uit. Toen zagen we Bigi Pan. Een natuurgebied vlakbij de kust met heel veel vogels en andere dieren. Dat gaan we doen. Twee dagen met een overnachting in een ecolodge op het water. Randy is onze gids voor deze dagen.

Ecolodge We blijken de enige bewoners van de ecolodge te zijn. Dat is wel heel prettig. Niet dat we er vaak zijn, want we doen in die 2 dagen 6 uitstapjes met Randy en zijn boot. Hier even snel een fotootje als bewijs dat we in de ecolodge zijn.

Snavel Normaal ziet Roelien aan een vogelsnavel wat voor voedsel er in gaat. Deze is een raadsel. Het is overigens de Grote Ani.

Specht Ja, een specht, maar welke? Het is de Gestreepte Helmspecht.

Flamingo Om precies te zijn: de Caribische Flamingo.

Kaaiman We doen een avondtour. Een speurtocht naar lichtgevende ogen. Hier de Kaaiman.

Boomslang Nog steeds donker. Deze slang verraadt zich ook door zijn ogen. Het is de Kleine oranje boomboa.

Van waar ook We gaan ondertussen Suriname verlaten. Met pijn in ons hart. Voor ons zit de mentaliteit van dit mooie land in de spreuk: “Hoe wij hier ook samenkwamen”. Waren we in Nederland maar zover.

Goede Vrijdag Suriname in leverde ons een dag vertraging op door het Islamitische Suikerfeest / einde Ramadan. Suriname uit willen we op de donderdag voor Goede Vrijdag doen. Helaas missen we net de laatste boot. En Goede Vrijdag wordt er niet gevaren. Dus 2 nachten hier wachten totdat zaterdag de overtocht gemaakt kan worden.

Guyana Het voormalige Brits Guyana heet nu gewoon Guyana. We blijven links rijden. Ons eerste overnachtingsplekje in Guyana is meteen het laatste plekje aan de Atlantische Oceaan. Vanaf nu zetten we koers naar de Stille Oceaan. Dwars door de Amazone. Pijnpuntje is wel dat door de nachtelijke regen we niet meer wegkomen. Rijplaten en wat graafwerk lossen dat weer op.

1763 Dit monument in Georgetown is gewijd aan de slavenopstand in 1763. Dit deel van Guyana stond toen onder Nederlands gezag. In eerste instantie wonnen de slaven deze opstand. Er waren 6000 slaven tegen 350 Europeanen. Maar Nederland liet versterking komen en uiteindelijk werd de opstand bloedig neergeslagen. Er volgenden vele executies. En in 1764 waren 1800 slaven gedood.

Linden Ook in Guyana was volop bauxiet. Hier in Linden wordt er nog steeds wat gewonnen. De glorietijden boden aan 6000 mensen werk, nu nog aan 600.

Dukoo Ook in Linden ontmoeten we Dukoo. Hij is een biologische boer die ook graag vertelt over zijn community. We hebben een paar zeer aangename uren bij hem doorgebracht.

Laatste nacht De 3 Guyana’s hebben ons zeer positief verrast. We zijn er dan ook langer gebleven dan we gepland hadden. Daardoor is ook deze nieuwsbrief langer… De laatste nacht staan we (uiteraard) in het regenwoud. Deze keer vlakbij een asfaltcentrale en zandgroeve om de weg (eindelijk) te asfalteren. Voor ons hoeft dat niet, want dan kan iedereen er rijden.   In de volgende nieuwsbrief gaan we verder met de doorsteek door het Amazonegebied. En hopelijk kunnen we dan ook berichten dat we de Andes hebben gehaald. We zijn erg toe aan bergen en uitzicht. En aan een ander klimaat. We hebben nu wel even genoeg tropische vochtige hitte gehad. Dit is geen klacht!

Drempel Dank weer voor de fijne reacties. Het lijkt wel alsof er met elke nieuwsbrief van ons er ook een oorlog bijkomt. Toch denken we dat het stoppen met onze nieuwsbrieven niet leidt tot het stoppen van de oorlogen. Was het maar waar! Onze beslommeringen zijn gelukkig van een veel kleinere orde. Zo hebben we te maken met drempels. Vaak onverwacht en niet aangegeven. Tijdens het rijden is dat ons meest gebruikte woord: “HOBBEL!” Als we niet op tijd weten te remmen, dan ligt achterin alles op een andere plaats dan waar we het opgeborgen hadden. Het levert in ieder geval geen schade op.

Regenwoud Het beste kan je de hele Amazone overzien vanaf een satelliet. Google Maps doet dat. Wij bekijken het vanaf iets lager en dan zie je ook wat terug van de grote verscheidenheid aan bomen. Er kunnen op 1 km2 300 verschillende bomen voorkomen.

Waterwegen De meeste wegen in het regenwoud zijn waterwegen. Zo nu en dan lukt het om met de BraVo bij het water te komen. Hier is dat bij een klein vissershaventje (zie je het Bravootje?). We waren van harte welkom! Communiceren is wel met handen en voeten. Hoe verder van de hoofdweg, hoe minder Portugees.

Muggenjacht Voor de zonsondergang moest Cock toch even naar buiten. Prachtig om te zien, maar ook het perfecte muggentijdstip. We zitten hier in malariarisicogebied, dus we proberen de BraVo muggenvrij te houden. Lukt aardig.

Ventilator We waren al langer op zoek naar een ventilator. Het is vaak eind van de dag nog 30 tot 32 graden binnen. Wat verkoeling is dan lekker. En hier vonden we eindelijk een ventilator op 230V. De meest gebruikte spanning is hier 127V en dat hebben we niet aan boord. We hebben 5V USB, 12V, 24V en dus 230V. De mensen in de winkel vonden het allemaal zo bijzonder dat we 50% korting kregen, zij het apparaat in elkaar gezet hebben en per se op de foto wilden. Zien we bij de mediamarkt nog niet gebeuren.

Jamaica Nee, we zijn niet ineens in het Caraïbisch Gebied, maar in het Braziliaanse Jamaica. Het gaat dus over reggaemuziek. São Luís telt meer dan 200 radiola’s; dat zijn geluidsteams met DJ’s en een enorme hoeveelheid versterkers en geluidsboxen. Wij kunnen helaas alleen het museum bezoeken, maar er zijn ook tours met optredens en dans.

Paraplustraat Het straatbeeld wordt hier zeer gedomineerd door paraplu’s. Hetzij tegen de regen, hetzij tegen de zon. Het inspireerde een kunstenaar.

COP 30 De 30e Klimaatconferentie van de Verenigde Naties was nog maar een aantal maanden geleden in Belém. Belangrijk thema was tropisch bosbehoud: de Amazone dus ook. Resultaten waren teleurstellend: geen afbouw van fossiele brandstoffen (waardoor Venezuela en Iran belangrijke doelen blijven voor sommige leiders). Wel is er een potje geld van 12 miljard beloofd aan landen die het hardst worden getroffen door klimaatverandering. En nu zijn wij in Belém.

Mag ik overvaren? Om aan de noordkant van de Amazone te komen moet je ruim 500km varen. Er zijn heel veel ferry’s. Degene die wij uitgezocht hebben, is alleen te bereiken via smalle straatjes. Past allemaal net. Het “haventerrein” is een modderige vlakte. Na wat onderhandelen komen we uit op een goeie prijs. De helft minder dan we al eerder online aangeboden hadden gekregen. Daar dachten ze steeds dat we een zware vrachtauto waren. We kunnen op het terrein overnachten totdat de boot morgen komt. Tijd genoeg om de stad in te gaan. We staan zo ongeveer in het centrum.

Cerveja Belém ligt dus aan de zuidoever van de Amazone. Het is een grote stad waar meer mensen heentrekken dan de stad aankan. Aan het eind van de markt wordt een biertje gedronken. Wij schuiven erbij aan en terwijl op het tentdoek boven ons de regen klettert, proberen wij het gekoelde biertje op te hebben voordat het ook lauw is geworden. Je krijgt je bier hier in een flessenkoeler en je deelt je literfles zodat er weer snel een nieuwe koude aangevoerd kan worden.

Achteruit De boot heeft maar 1 laadklep waar je met de auto op en af kan (dachten we toen nog, daarover later meer). Dus ook de lange vrachtauto’s moeten ter plekke keren. Veel gemanoeuvreer, maar het lukt allemaal. En dan nu 26 uur varen met 1 nachtelijke tussenstop.

Waterleven De mensen leven hier op de overgang tussen bos en water. Zover wij zien worden hier selectief enkele bomen gekapt en blijft het regenwoud volledig in stand. Dus geen grootschalige ontbossing voor landbouw. Eigenlijk gebeurt dat alleen op plekken die goed over land te bereiken zijn. Goede wegen zijn een ramp voor het regenwoud.

Biesbosch Soms denken we dat de Biesbosch een schaalmodel van de Amazone is. Hier is alles zoveel groter, indrukwekkender en kleurvoller.

Hangmat We vroegen ons al af waarom er zoveel hangmatverkopers in de haven waren. De goedkoopste tickets hebben geen hut, maar een recht om je hangmat op te hangen. Hebben wij ook, maar ja, dan blijft het bed in de BraVo leeg. En snurkers zijn niet onze favoriete buren. Maar misschien hoor je dat niet, want de hangmaaten hangen boven de machinekamer.

Beste plek Als we weer opstaan, is het water weer wat breder. Je ziet dat we mooi vooraan staan. Goed uitzicht, zon op de panelen en zo’n beetje de stilste plek aan boord.

Grootsnavelstern Vogels laten zich wel zien, maar lastig fotograferen. Hier toch een stern.

Schaarbek En er trok een vlucht Amerikaanse Schaarbekken langs. Ook fraai.

Santana En dan bereiken we onze eindbestemming Santana. Tot onze verbazing leggen we gewoon langszij bij een ponton aan. Er gaan wat hekken weg en er worden 2 zware rijplanken aan de zijkant neergelegd. Voetgangers en de kleine auto’s kunnen er zo – met wat moeite – af. Na een uurtje gaan we weer varen. Ondertussen pikkedonker. We varen een half uur een rivier op en bij een brug kan de grote laadklep omlaag en mogen de vrachtauto’s er af. Blijkt gewoon het normale patroon te zijn. Wisten we niet.

Macapa We zijn hier precies op de evenaar. Het voetbalstadion van Macapa heeft daar precies de middenstip. Grappig toch? Het levert wel een vraag op: is het tijdens een wedstrijd op de ene speelhelft zomer en op de andere winter?

Remmen Macapa is ook zo’n beetje de laatste grote stad in Brazilië voordat we Frans-Guyana in gaan. Een goede plek om nog wat reparaties aan het remsysteem te doen. We willen de lekkende hoofdremcilinder vervangen en een wielremcilinder. Daar hebben we 2 dagen voor nodig.

100km op de motor Dus gaan we met de gedemonteerde onderdelen op stap. De monteur en Cock gaan Macapa in en bij de derde winkel hebben ze beet. Daar zijn de onderdelen op voorraad. Er kijkt hier niemand naar typenummers of zo. Je laat zien wat je hebben wilt en dan komen ze wel of niet met iets terug uit het magazijn. Er waren 2 tochtjes nodig. Ruim 100km achter op de motor. Cock zit toch liever in de BraVo in dit verkeer. Belangrijkste: de BraVo remt weer als een tierelier! Het Google translate afscheidscitaat van de garagehouder willen we ook graag met jullie delen: “Het was een groot genoegen jullie hier te ontmoeten en ik ben heel blij, oké? Dit is iets dat ik de rest van mijn leven met me mee zal dragen, deze ontmoeting met jullie.“  En met een dikke omhelzing nemen we afscheid.

Stonehenge Nee, we zijn nog steeds in Brazilië. Amazone Stonehenge bestaat uit 127 blokken van graniet. Functie en ouderdom is onbekend. Eén steen is zo geplaats dat ie op de kortste dag – 21 december – vrijwel geen schaduw geeft.  Een andere steen heeft een cirkelvormig gat waar op 21 december gedurende lange tijd de zon doorheen schijnt en een ander steen belicht.

Brug De meeste bruggen bestaan hier uit 2 dikke boomstammen van oever naar oever, daar haaks worden dikke planken opgelegd en dan nog 2 setjes van 2 of 3 planken in rijrichting. Als het 2 setjes van 2 planken zijn en dicht bij elkaar liggen, dan is de brug geschikt voor pickups. Zoals hier op de foto zijn het 2 setjes van 3 planken en breed genoeg voor ons. Dus vertrouwen wij erop dat de brug sterk genoeg is.

Laatste overnachting Het laatste stuk Brazilië uit is 110km onverhard. Met veel bruggen zoals hierboven. We hebben daar ook onze voorlopig laatste Braziliaanse overnachting. Gewoon aan de kant van de weg. Er komen nog een paar auto’s voorbij voordat het echt donker wordt.

Boom Deze boom is net gaan liggen. We hoeven hem niet weg te lieren. We kunnen erlangs, dan wel overheen. Binnen een paar uur zal ie wel opgeruimd zijn door de Braziliaanse Rijkswaterstaat.

Oiapoque De Oiapoque is de grensrivier tussen Brazilië en Frans-Guyana. Hier gaan we de brug over en zullen de komende nieuwsbrief in de 3 Guyana’s zijn: Frans-Guyana, Suriname en (voormalig Brits-)Guyana. Bedankt weer voor jullie aandacht en laat vooral iets horen. Vinden we leuk!

Eindeloos Dank voor jullie reacties weer. En blijkbaar is er behoefte aan wat meer tekst dan in de vorige nieuwsbrief. Daar gaat ie: Brazilië is 200 keer zo groot als Nederland en is in oppervlakte ietsiepietsie kleiner dan de 27 landen van de Europese Unie. De afstanden zijn hier enorm en zowel de kwaliteit als hoeveelheid wegen is hier een stuk lager dan wij gewend zijn in Europa. Zomaar even wat feiten. De Brazilianen zijn voor ons heel vriendelijk en hulpvaardig. Regelmatig komt het voor dat als we ergens wildkamperen er toch nog iemand op een moto of quad langskomt om te vragen of we iets nodig hebben.  Soms liggen er gewoon  avocado’s of mango’s op de bumper, zonder dat we gemerkt hebben dat iemand ze bracht. Kortom: een fijn en veilig land om doorheen te reizen. Deze nieuwsbrief beschrijft verder een paar steden, de slavencultuur en onze omgang met de vochtige hitte.

Soldaat sprinkhaan Eindelijk hebben we in dit vleesland een full time planteneter gevonden: de soldaat-sprinkhaan. Zover wij weten is deze sprinkhaan geen vernietiger van oogsten zoals in Afrika gebeurt.

São Paulo Ooit door de Portugezen gesticht, en nu is São Paulo de grootste stad van Brazilië, met voorsteden erbij meer dan 20 miljoen inwoners.  Echt mooi vinden we de stad niet. We bezoeken een paar musea en doen een tour met een gids. Wat opvalt zijn de vele daklozen. Die liggen soms voor de kolossale koloniale gebouwen. Een groot contrast.

Quilombo Fazenda Ook na afschaffing van de slavernij waren de voormalige slaven niet zomaar echt vrij. Op deze fazenda – soort boerderij – probeerden ze een nieuw bestaan op te bouwen. In dit geval maalden ze meel met hulp van een watermolen.

Fort Paraty Dit voormalige Portugese fort was een belangrijk pakhuis voor goud, koffie en slaven. Alsof het 3 soorten goederen zijn… Zelfs na afschaffing slavernij werden hier nog illegaal slaven aan wal gebracht. Vooral door de Westindische Compagnie (WIC) van “ons”.

Carnaval in Rio Uiteraard doen we ook vrolijke dingen. Hoe dichter bij Rio de Janeiro, hoe meer het carnaval zich opdringt. Wat je op de foto niet hoort, is de oorverdovende muziek. Vooral het live geluid van de vele trommelaars mag er zijn.

Cristo Redentor Christus de Verlosser doet niet aan carnaval en staat vanaf zijn 700 meter hoge positie minzaam al sinds 1931 over de stad uit te kijken. Met meer geluk dan mazzel hebben we in Rio en goed en relatief rustig overnachtingsplekje gevonden. Zelfs met uitzicht op Cristo.

Gids Rafael Ook in Rio doen we een free tour van Guruwalk. Wij zijn daar echt fan van. Deze keer hebben we de enthousiaste Rafael. Hij vertelt leuke anekdotes, zoals over de burgemeester van 100 jaar terug die in een prijsvraag graag zijn ontwerp voor een nieuw theater wilde laten winnen. Maar ja, dat kan je niet maken als burgemeester. Vervolgens won zijn zoon…

Brigadista We zijn in een bijzonder Nationaal Park aan de kust aangekomen. Eigenlijk niet toegankelijk, maar we krijgen een rondleiding van de dienstdoende brigadista. Hij is brandwacht en laat ons eerst vanaf de uitkijktoren – met gammel hekje op hoogste plateau – het gebied zien. Doordat de oceaan steeds zand afzet, zijn er zoetwatermeren ontstaan. Dat levert bijzondere vegetatie en dieren op. Hij laat ons sommige vruchten eten. Geen flauw idee wat het waren. Eentje was zeer smaakloos en de ander zeer zuur.

Zand weg Opeens was het zand weg van de zandweg. Zeer los zand, een steile overgang naar het strand en het gewicht van de BraVo bleken geen goed combinatie. Gelukkig was er in een dorpje vlakbij hulp te vinden. Er wordt 10m3 zand ter stabilisatie aangebracht en daarna kunnen we onszelf lostrekken met onze eigen lier. De graafmachine dient als anker. Voorlopig zullen we niet meer vastrijden in de duinen. We gaan vanaf nu 3000km door het binnenland. Rode modder is daar meer de uitdaging, vooral als het nat is.

Goudmijn In Ouro Preto bezoeken we een voormalige goudmijn. De Portugezen lieten de inheemse bevolking en slaven het goud delven en vroegen dan een belasting in goud. Op het eind liep dat op tot 100%. Met de huidige goudprijs is er voor ongeveer 4 miljard euro naar de koning van Portugal gebracht.

H*in*k*n Wij proberen zowel in Nederland als op reis een bepaald merk bier te vermijden. Maar soms zijn er plaatsen waar ze geen rekening houden met ons trauma.

Lobeira Na de vorige foto snel even wat blauws. Van de Lobeira om precies te zijn. Zoals bekend een lid van de nachtschadefamilie, zoals ook de aardappel en tomaat.

Diamantmijn Hier werd 55kg diamant gewonnen in minder dan een eeuw. Wij wisten niet dat bij bewerking, het slijpen van de facetten en het polijsten, 60% van het materiaal verloren gaat. Wisten jullie wel zeker?

Wandeling Bij temperaturen die overdags vaak de 30 graden voorbijgaan, is het slecht wandelen voor ons. En dan ook nog een zeer hoge luchtvochtigheid. We lopen al wekenlang klam rond. Een douche geeft 2 minuten frisheid. Ook hier starten we daarom om 6 uur ’s morgens om naar een waterval te gaan.

Cachoeira da Famaça Oftewel de Waterval van de Rook. Het water stort 380 meter naar beneden en door de altijd aanwezige wind verstuift het water tot een rookgordijn. Prachtig om te zien. Om het zonder drone te zien, moet je liggend over een rand de diepte in kijken. Hebben we ook gedaan, maar echt relaxed lig je er dan niet bij.

Tangare De vogels komen er deze reis wat bekaaid van af. We willen jullie geen herhalingen voorschotelen. Maar deze kaneeltangare heb je volgens Roelien nog niet gezien.

Boswandeling Dat is dan wel weer het mooie van een regenwoud: ze hebben er veel woud. We maken een boswandeling. De hekken staan er om koeien en stieren in hun eigen gebied te houden. Wij kunnen wel klauteren.

Kapucijnaap Deze aap is een zeer intelligent wezen. Als je niet oppast ben je je telefoon kwijt en gaat ie zitten appen met al je vrienden. Dus mocht je een slim bericht ontvangen vanaf bijvoorbeeld Cock zijn nummer, dan is dat niet van hem.

Ribbelzand En dan zit de binnenlandroute er op. We zijn weer bij de oceaan. Aan de noordkust gaan we naar het beroemde Parque Nacional dos Lençois Maranhenses. Een paar maanden per jaar zijn daar prachtige azuulblauwe meren tussen de duinen. En dat is niet als wij er zijn… Maar ook de duinen zijn prachtig. De wind maakt fraaie ribbels.

Duin en water En we zien zelfs toch nog wat water bij de duinen. Levert vervremende plaatjes op. Vinden wij tenminste.

Barbeiro Met de vochtige hitte hier is het wel lekker om geen dichte vacht te hebben. Hier wordt Cock gekortwiekt. Ondertussen zijn we in de buurt gekomen van de monding van de Amazone. Vergeet even onze rivierdelta (de grote rivieren, jaja) qua maat. Deze monding is 330km breed en telt ontelbare eilanden. Geen bruggen uiteraard. Binnenkort gaan we de monding varend oversteken. Is 26 uur varen. Maar eerst nog 1200km daarheen rijden – dat betekent hier “in de buurt”. Opmerkingen, vragen, enzovoorts blijven welkom!

Oud en Nieuw Daar zijn we weer! Met weinig praatjes en veel plaatjes brengen we jullie weer op de hoogte van dit stuk van onze reis van kust tot kust. Oudejaarsdag 2025 stapten we in het vliegtuig. Boven Zuid-Algerije vlogen we 2026 in. In de Airbus van ITA Airlines bleef het oorverdovend stil. 5 over 12 kregen we wel een bodempje prosecco in een plastic bekertje. Feliz Años! Door een technisch probleem heeft niet iedereen onze eerste Amazone-nieuwsbrief gekregen. Die is nu ook te lezen op de website.

Zweetdruppels In Buenos Aires – 32 graden overigens –  bleek dat aankomen op nieuwjaarsdag ook nadelen heeft. Geld wisselen lukt met veel moeite. Minder bussen naar de stad. We moeten echter wel 30km overbruggen naar onze AirBnB. 2 bussen en 2 uur later zijn we er. Althans volgens Google Maps. Die zit echter 800 meter fout. Gelukkig kunnen we een steekkarretje lenen om onze 55 kg spullen te vervoeren. De dag erna nemen we de ferry naar Uruguay. Zit Google Maps weer fout. Verkeerde terminal. Verschil van 4km. Deze keer pakken we een taxi, anders missen we de boot.

Weer bij elkaar. 7 maanden geleden lieten we de BraVo achter bij Suzanne en Ruedi. We vermoeden dat de BraVo ook blij is ons weer te zien. Alles is prima in orde en na een paar uur de startaccu’s opladen via de zonnepanelen kunnen we starten. De dag erna reorganiseren we alles, vullen de watertanks en beginnen aan onze Amazone-reis!

Corned beef Ons eerste uitje in Uruguay is de voormalige vleesfabriek van Frey Bentos. Gesloten sinds 1979, maar wel Unesco-erfgoed. Op het hoogtepunt werden in 1 dag door 4000 arbeiders 2000 koeien verwerkt en in blikjes gedaan. Naar verluid werd slechts één ding niet gebruikt van de koe: het loeien.

Miljonair Vorig jaar kostte het nog 1000 euro om miljonair te worden in Argentinië. Deze keer lukt het al voor 600 euro. De inflatie is stug doorgegaan. In Nationaal Park El Palmar maken we onze eerste wandeling. Vroeger stond Argentinië vol met palmbomen, maar voor de veeteelt en het verbouwen van (onze) soja zijn ze vrijwel allemaal gekapt. Hier staan ze nog. Het Nationaal Park is er zelfs voor opgericht om de Yataypalmen te beschermen.

Capibara Het is warm en de capibara’s nemen regelmatig een duik in het water. Dat levert een mooie glimmende vacht op. Hij wordt ook wel waterzwijn genoemd en is het grootste knaagdier ter wereld. Hij weegt net als Cock 67kg.

Viscacha De viscacha is een nachtdier en komt dus pas in het donker tevoorschijn. Hij sleept van alles naar zijn hol. Wij hadden een paar balkjes onder het trapje liggen en die waren ineens verdwenen. Gelukkig waren ze te zwaar om helemaal naar het hol te brengen en lagen ze maar 10 meter van de Bravo vandaan.

Zwarte gieren Het is te merken dat zwarte gieren hier geen natuurlijke vijanden hebben. Ze blijven rustig zitten als Cock ze van dichtbij op de foto zet.

Varaan Zuid-Amerika staat bekend om zijn enorme soortenrijkdom. Dat zie je in deze nieuwsbrief terug. Deze keer een varaan. Die ligt vaak ergens op het pad te zonnen.

Arroyo Palmar Cock wil nog wat drone foto’s maken van de rivier die door El Palmar stroomt. Op de kaart is te zien hoe die mooi meandert. Het is wel een wandeling van 5km in de hitte. Een beetje jaloers denken we aan jullie in Nederland, waar op dat moment sneeuw ligt.

Brulaap Alweer een Nationaal Park: Iberá. Hier zien en horen we in de schemering de brulapen.

Geen brand Nadat we de apen hebben bekeken, krijgen we een prachtige zonsondergang. Wat je hier ziet is dus geen uitslaande brand in een chemisch industriecomplex.

Laguna Iberá Met schipper William gaan we het meer op. Hij weet de mooiste plekjes te vinden. Hieronder een paar indrukken.

Amazone ijsvogel Dit is het vrouwtje. Iets minder kleurrijk dan het mannetje. Maar wel goede schutkleuren zo in de boom. Net als de Engelse naam kingfisher, verwijst zijn Spaanse naam – pescador – naar zijn geweldige visserscapaciteiten.

Muskuseend Meer pracht en praal rond de ogen kom je niet snel tegen.

Kaaiman De tanden van de kaaiman zien er nogal bedreigend uit. Maar verder beweegt het beest nauwelijks.

Atlantische Woud Ook dit deel van de Amazone – het Atlantische Woud – moet het hebben van veel neerslag. Dat is te merken. We hebben ons net 70km over een modderweg gesleurd en dan komt de volgende dreigende lucht er aan. Gelukkig zitten we dan alweer op een wat hardere ripio weg.

San Ignacio De Jezuïeten zijn hier ook volop bezig geweest met het bekeren van de oorspronkelijke bewoners. Slechts 3 Jezuïeten waren hier de baas over 4000 indiginos. Zij kregen hier meer welvaart en onderwijs dan ze in de jungle kregen. In ruil daarvoor moesten ze katholiek worden en veel werk verrichten.

Douche Wij maken er geen gebruik van, maar het is hier gewoon om een elektrische douchekop te hebben en die dan met natte handen met de schakelaar aan te zetten. Levensgevaarlijk.

Vlinders Hadden we al iets gezegd over de enorme biodiversiteit hier? Deze keer vlinders.

Reiger En een zilverreiger die zijn nest vergroot voor gezinsuitbreiding.

Toekan De toekan krast ons toe.

Wereldwonder Vrijwel iedereen kent de Niagara en Victoria watervallen. De Iguazú watervallen horen ook in dat rijtje thuis. Wij bezoeken zowel de Argentijnse als de Brazilliaanse kant. Horen en zien vergaat je bij al dat watergeweld. En je wordt er ook nog eens erg nat van.

Bevroren Cock heeft een nieuw filter aangeschaft: een 10-stops grijsfilter voor de kenners. Zo donker als een lasbril. Hiermee kan hij op klaarlichte dag sluitertijden tot wel 30 seconden gebruiken. En dat levert bevroren watervallen op. Mooi hé?

Zout We zijn nu in Brazilië en maken een wandeling over zeer glibberige rode klei. Nauwelijks te doen. De Brazilianen doen dat anders. Die wandelen niet, maar stoken meteen de BBQ op. Dit gezin was echter in mineur, want ze waren het zout vergeten. Uiteraard had Roelien zout bij zich. Nog nooit een familie zo verrast en blij gezien.

Curitiba Brazilië is veel dichter bevolkt dan Argentinië en dat is te merken. Relatief kleine steden staan vol met wolkenkrabbers, zoals hier in Curitiba. Uit te spreken als Koeritsjiba. Ook in het Engels spreken ze de t zo uit. City wordt dan sitsj. Het is even wennen.

Gurani Van de ruim 215 miljoen Brazilianen zijn er nog ongeveer 960.000 van inheemse oorsprong. Misschien missen we het, maar in musea en ook op andere plekken of in gesprekken wordt er nauwelijks aandacht geschonken aan de oorspronkelijke inwoners en het kolonialisme. Dat was in Argentinië wel anders. De Gurani zijn een inheems volk dat met wisselend succes iets probeert te bereiken voor de erkenning van hun taal en cultuur.

Jardim Botanica We zijn nog steeds in Curitiba. Hier de botanische tuin met zijn bijzondere kas. Wezien hier veel planten die wij van het tuincentrum kennen, zoals geranium, anthurium, lobelia en gatenplant.

Krammen We maken een wandeling naar de top van Anhangava. Slechts 1400 meter hoog en omschreven als makkelijk. Wij als laaglanders vonden het wel een uitdaging om met hulp van de krammen ons omhoog te trekken. Vooral niet achterom en omlaag kijken.

Strand We gaan naar een eiland. Hier staan we op een schitterend zandstrand aan de Atlantische Oceaan. Niemand om ons heen. De enige manier dat je hier kan komen is door tientallen km’s over het strand te rijden. Een makkie voor ons. Tot zover deze nieuwsbrief. We hadden ons heilig voorgenomen om het kort en bondig te houden. Maar het is hier gewoon te mooi om dat niet met jullie te delen. En ook nu weer: reacties van harte welkom via Signal, Whatsapp en email.